جمعه، 30 فروردین 1398
محل تبلیغ شما

12/9 1395
 

 

بهداشت و پاکیزگی

پرهیز از آب خوردن در ظروف شکسته

علی علیه السلام در آن روزگاری که هنوز میکروب وانواع ویروس های زیان آور کشف نشده بود، و آلودگی ها معمولاً از طریق غذا و ظروف شکسته، به مردم منتقل می گردید، یک دستور العمل بهداشتی دارد که:
لاَ تَشْرِبوا الْماءَ مِن ثُلْمَةِ الاِْناءِ، وَ لا مِنْ عُرْوَتِهِ، فَاِنَّ الشَّیْطانَ یَقْعُدُ عَلَی العُروَةِ والثُّلْمَة
(از جای شکستگی ظروف، واز طرف دسته ظروف، آب نیاشامید، که شیطان در آنجاها می نشیند.)
در این رهنمود بهداشتی امام علی علیه السلام موجودات موذی را با نام شیطانِ زیان رساننده، مطرح فرمود.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج 3 ص 310.

تعریف از حمّام و پاکیزگی

نسبت به حمّام، امام علی علیه السلام فرمود:
نِعْمَ الْبَیْتِ الْحَمَّام، یُذْکِرُ النَّارَ، وَ یُذْهِبُ بِالدَّرَنْ
(چه خوب خانه ای است حمّام، که گرمای آن انسان را به یاد جهنّم می اندازد، و آلودگی را از بدن پاک می کند.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج 1 ص 361.

پاکیزه نگهداشتن خانه

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نسبت به پاکیزگی خانه فرمود:
نَظِّفُوا بُیُوتَکُمْ مِنْ خُولِ الْعَنْکَبُوتِ، فَاِنَّ تَرْکَهُ فی الْبَیْتِ یُورِثُ الْفَقْرَ
(خانه را از تارهای عنکبوت پاک کنید، که رها کردن تارهای عنکبوت در خانه، عامل فقر است.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج 1 ص 320.

سفارش به پاکیزگی آب

(خبر از میکروب اکسیژن خوار در آب)
امروزه پس از کشف میکروب، و راه یابی انسان به دنیای نا دیدنی و حسّاس میکروب ها، تک سلول ها، تازه دانستند که:
«میکروب های هوا خوار» در آب وجود دارند،
و عامل سلامت آب می باشند،
و اسید و مواد اسیدی، کشنده آنهاست،
امّا در 14 قرن قبل، امام علی علیه السلام فرمود:
لاَتَبُولُ فِی الْمَاءِ لِاَنّ لِلْماءِ اَهْلٌ لاَتُؤذُوهُ
(در آب ادرار نکنید، زیرا آب موجودات زنده ای دارد که نباید به آنها آسیب رسانید.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج 1 ص 45.

اقسام خوابیدن

امام علی علیه السلام در مسجد جامع کوفه حضور داشتند که مردی از اهل شام سئوالاتی را مطرح کرد،
و از آن جمله پرسید:
خواب چند قسم است؟
امام علی علیه السلام پاسخ داد که:
خواب بر چهار قسم است:
اوّل - خوابیدن به روش پیامبران که بر پشت می خوابند و منتظر وحی می باشند.
دوم - خوابیدن مؤمن که رو به قبله و بر روی پهلوی راست می خوابد.
سوم - خواب پادشاهان و شاهزادگان که از فراوانی غذائی که خوردند بر پهلوی چپ می خوابند.
چهارم - خواب شیطان و دوستان شیطان، و هر دیوانه درد مندی که به روی می خوابند و شکم خود را به زمین می چسبانند.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
خصال شیخ صدوق ج 1 ص 263.

بهداشت

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام سفارش می کرد که آب نوشیدنی را بجوشانید و بیاشامید.
امّا چون مردم جاهل بودند، می گفتند:
چه تأثیری دارد؟.
امام علی علیه السلام می فرمود:
مگر غذا را در دیگ نمی جوشانید؟ آب را هم بجوشانید.(1).
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به اعتدال در تغذیه سفارش می فرمود و خود در حالت عادّی در شبانه روز یک وعده غذای کافی میل می کرد.
و به آب برای رفع گرسنگی سفارش می فرمود،
و نوشتند گاهی که در صفّین تا چند روز غذای کافی نرسیده بود، با نوشیدن آب گرسنگی را تحمّل می کردند.
حمّام سازی نیز در عربستان معمول نبود، که امام علی علیه السلام اوّلین حمّام را در مدینه ساخت و به دیگران یاد داد تا«بهداشت عمومی» را رعایت کنند.(2).
--------------------------------------------------------------------------------
خداوند علم و شمشیر ص107، رودلف ژایگر آلمانی.
خداوند علم و شمشیر ص107، رودلف ژایگر آلمانی.

پرهیز از میکروب ها

ابلیس (در لغت بر وزن افعیل) یعنی مأیوس از رحمت خدا،
و شیطان، هر سرکش و عاری از خیر است که شرّش ظاهر است و هر پلید از جنّ و انس و جنبنده را گویند،
و آنچه از آیات و احادیث استفاده می شود، ابلیس،«خاصّ» و شیطان«عامّ» است، یعنی هر شیطانی ابلیس نیست ولی هر ابلیسی شیطان است.
ابلیس همان شیطان اوّلیّه بود که گردن کشی کرد و بر حضرت آدم علیه السلام سجده نکرد که حضرت به آن اشاره کرد که گردن کشی بزرگترین دام و فریب ابلیس بزرگ است و در قرآن کریم سوره بقره آیه 34 می فرماید:
وَ اِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوُا لِادَمَ فَسَجَدُوا اِلاَّ اِبْلیسَ اَبی وَ اسْتَکْبَرَ وَ کانَ مِنَ الْکافِرینَ.
(و هنگامی که گفتیم فرشتگان را که بر آدم سجده کنید، همه سجده کردند مگر ابلیس که اِبا و تکبّر و گردن کشی نمود و از فرقه کافران شد.)
امّا درباره شیطان، در آیات و روایات به هر انسان و حیوان آزار دهنده، و چیز پلید شیطان گفته شده است،
چنان که در سوره بقره، آیه 14 منافقین را شیطان نامیده است:
وَ اِذا خَلَوْا اِلی شَیاطینِهِمْ
(و زمانی که خلوت کنند با شیطان هاشان)
در کتاب محاسن برقی از علی بن ابی طالب علیه السلام روایت شده که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
دستمال چرب را در خانه نگذارید (بماند و بشوئید) زیرا جایگاه شیطان (میکروب) است.
در کتاب محاسن برقی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
از کنار دسته و محلّ شکسته ظرفها و کوزه ها آب ننوشید، زیرا محلّ اجتماع شیطان (میکروب) است.
و نیز امام صادق علیه السلام فرمود:
ظرف هاتان را بدون پوشش نگذارید (در معرض گرد و غبار قرار ندهید) زیرا زمانی که ظرف پوشش نداشت، شیطان (میکروب) آنرا آلوده می کند و از آنچه در آن (از چربی در کناره های ظرف) مانده، آنچه بخواهد می گیرد.
(جایگاه خود قرار می دهد.)
--------------------------------------------------------------------------------

راه های تأمین بهداشت

دفن کردن در خاک
روش شانه کردن موها
استعمال عطریّات و بوهای خوش
روغن بر بدن مالیدن
روش استفاده از حمّام
روش درست خوابیدن
روش استفاده از آفتاب
حجامت کردن
احتیاط در مصرف دارو
--------------------------------------------------------------------------------

دفن کردن در خاک

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم ما را سفارش فرمود تا چهار چیز را در خاک پنهان کنیم:
مو، ناخن، دندان، و خون.(1).
استفاده از خاک برای پاکسازی محیط زندگی یکی از شیوه های ارزشمندی است که هم اکنون مرزهای دانش بشری به آن رسیده است،
زیرا خاک از نظر فیزیکی و فعل و انفعالات شیمیائی حالت،«فِرمانتاسیون» دارد.
یعنی قانون«تبدیل» که هر چیز غیر خود را به خاک تبدیل می کند،
و عامل پاکی و پاکیزگی محیط زیست از ناپاکی ها می گردد.
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب پنجم، فصل دهم ص 111.

روش شانه کردن موها

یکی از راه های آلوده شدن، و سرایت بیماری ها، موی سر است.
باید موی سر را هر هفته یک بار اصلاح کرد و موها را دفن نمود، تا محیط زندگی سالم باشد.
از این رو، شانه زدن موهای سر نیز آدابی دارد،
اگر هرجا و در هر شرایطی موها را شانه بزنیم، احتمال پراکنده شدن موها وجود دارد، که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
به هنگام شانه کردن موها بنشینید، اگر کسی ایستاده و در حال حرکت شانه کند باعث فقر و پریشانی آن فرد می شود.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب پنجم، فصل دوازدهم ص 112.

استعمال عطریّات و بوهای خوش

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به عطریّات و بوی خوش علاقه داشته و می فرمود:
کرامت را ردّ نمی کند مگر احمق.
پرسیدند: کرامت چیست؟
پاسخ داد:
عطری که به انسان می بخشند، و بالشی که برای تکیه دادن او می آورند و امثال آن.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب ششم، باب هشتم فصل سوّم ص 118.

روغن بر بدن مالیدن

در نظافت و شستشوی بدن در گذشته، بدن را پس از تمیز کردن روغن مالی می کردند، تا فَر بِه شود.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
روغن مالیدن، پوست را نرم و عقل را زیاد می کند،
و مجاری آب و عرق را باز می کند،
و خشونت پوست را برطرف می سازد و چهره را شاداب می سازد، و باعث فزونی روزی می شود.(1).
و در رهنمود دیگری فرمود:
مردها هر ماه یکبار بدن را روغن مالی کنند و زنان هرچه بیشتر، بهتر است.
و در روایت دیگری فرمود:
روغن زیتون بخورید و بر بدن بمالید که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
این عمل باعث می شود تا شیطان چهل روز از شما دوری کند.(2).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب ششم، فصل هفتم و نهم ص 118.
حلیة المتّقین باب ششم، فصل هفتم و هشتم ص 118.

روش استفاده از حمّام

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
1- نیکو خانه ای است حمّام، جهنّم را به یاد می آورد، و چرک را از بدن می زداید.
و آنگاه رهنمود داد که:
2- در حمّام بر پشت نخوابید که پیه کلیّه ها را آب می کند،
و در حمّام آجر و سفال بر پاهای خود نسائید که باعث پدید آمدن بیماری«خوره» است.
3- و فرمود:
در حمّام بول نکنید که باعث فقر و پریشانی است.
4- و فرمود:
سر را بشوئید که چرک را می برد و بیماری چشم را می زداید،
شستن جامه اندوه را می برد و پاکیزگی در نماز را تضمین می کند.
5- و فرمود:
با آب خود را مرتّب بشوئید و بدن را پاکیزه نگهدارید، که بوی بدی در بدن شما نباشد،
زیرا خدا دشمن می دارد انسان کثیف را که بوی زشت بدن او مردم را ناراحت کند.
6- و فرمود:
آب را بویِ خوشِ خود گردانید.(1).
یعنی مرتّب بدن را شستشو دهید، و در آب های جاری فراوان شنا کنید.
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب هفتم، فصل چهارم ص 125.

روش درست خوابیدن

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
1- با وضو بخوابید که فرشتگان با روح شما تماس بگیرند، امّا اگر وضو نداشته باشید، با روح شما تماس نخواهند گرفت.
2- و فرمود:
قبل از خواب حتماً به توالت رفته و خود را سبک کنید و بعد از آن بخوابید.
زیرا گاهی مَثانه پُر است و شخص در خواب بوده و در زمان مناسب تخلیه نمی کند که دچار درد کلّیه و سنگ کلّیه می گردد.
3- و فرمود:
روش های خوابیدن چهار قسم است:
1- خوابیدن پیامبران، که بر پشت می خوابیدند و منتظر وحی پروردگار بودند.
2- خوابیدن مؤمن:
که بر دست راست و رو به قبله می خوابد.
3- خوابیدن پادشاهان و فرزندانشان:
که بر دست چپ می خوابند تا از غذاهائی که می خورند لذّت ببرند.
4 - خوابیدن شیطان و پیروان او:
که بر رو می خوابند.
و فرمود:
هرگز بر رو نخوابید و اگر کسی را دیدید که بر رو خوابیده است او را بیدار کنید.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب هشتم، فصل چهارم.

روش استفاده از آفتاب

استفاده از نور آفتاب تأثیر فراوانی در سلامت انسان دارد، امّا باید روش صحیح بهره وری از نور آفتاب را دانست.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
برای استفاده از نور آفتاب، در نشستن پشت به آفتاب قرار گیرید، امّا اگر رو به آفتاب بنشینید یا کار کنید دردهای پنهانی بدن را ظاهر می کند.(1).
امروزه نیز برخی از بیماری ها، به خصوص بیماری های پوستی را به«آفتاب زدگی» ارتباط می دهند، پس هم باید از نور آفتاب استفاده کرد و هم باید احتیاطهای لازم را از یاد نبرد.
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب هشتم، فصل یازدهم.

حجامت کردن

عمل حجامت کردن در روزگاران گذشته برای بیرون ریختن خون های کثیف و رویش دوباره خون در بدن، صورت می گرفت که:
منافع فراوانی داشت،
و درمان بسیاری از دردها بود،
که امروزه با اعطاء خون، همان هدف بهداشتی، تأمین می گردد.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
حجامت کنید که حجامت کردن بدن را سالم و عقل را محکم می گرداند.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب نهم، فصل دوازدهم.

احتیاط در مصرف دارو

امروزه که انواع داروها ارزان و سریع در اختیار مردم قرار دارد، قدرت تحمّل انسان ها کم شده و فوراً در اوّلین لحظه بیماری، به دارو و درمان، پناه می برند.
و برخی، منزل آنان، یا کیف آنان، یک«داروخانه سیّار» است.
در حالی که نظریّه درستِ اطبّاء حاذق این است که:
درد را مقداری تحمّل کنید تا بدن خود بر بیماری غلبه کند و سرانجام به درمان و دارو روی بیاورید.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به این حقیقت درمانی اشاره فرمود:
تا وقتی که درد یا بیماری بر بدن غلبه نکرد، خود را مداوا نکرده و از دارو استفاده نکنید.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة المتّقین باب نهم، فصل دوازدهم.

آثار بهداشتی ختنه کردن فرزندان

یکی از آداب ارزشمند بهداشتی، سنّتِ«ختنه کردن» است، که انسان را از بیماری های گوناگون واگیردار، حفظ می کند.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اِخْتَتَنُوا اَوْلادَکُمْ یَوْمَ السَّابِعِ وَ لایَمْنَعَکُمُ حَرٌّ وَ لابَرْدٌ، فَاِنَّهُ طُهْرٌ لِلْجَسَدِ
(فرزندان خود را هفت روز پس از تولّد ختنه کنید و سرما و گرما شما را از این عمل بازندارد،
زیرا ختنه کردن، عامل پاکیزگی بدن است.)(1).
در رهنمود حضرت چند اصل بهداشتی وجود دارد که باید به آن توجّه شود:
1- شتاب در ختنه کردن کودک (از روز هفتم تولّد)
2- بی توجّهی نسبت به سرما و گرما در ختنه کردن
کودک
3- پاکیزگی بدن
هم باید کودک را ختنه کرد و هم باید عجله نمود و در روز هفتم این سنّت را انجام داد.
هم اکنون آنان که ختنه نمی کنند و یا این سنّت را به تأخیر می اندازند، دچار بیماری های فراوانی می گردند که برخی از آنها غیر قابل علاج است.
--------------------------------------------------------------------------------
تحفُّ العقول ص 119.

آداب غذا خوردن و آب نوشیدن

آداب غذا خوردن
آداب آب نوشیدن
بهداشت فردی
--------------------------------------------------------------------------------

آداب غذا خوردن

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام هم خود نکات بهداشتی غذا خوردن را رعایت می فرمود و هم به فرزندان خود می آموخت که چگونه زندگی کنند،
و چگونه با روش های بهداشتی از انواع بیماریها مصون بمانند.
روزی به فرزند خود، امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود:
«اَلا اُعَلِّمُکَ أرْبَعَ خِصالِ تَسْتَغْنی بِها عَنِ الطِّبِّ؟
قالَ: بَلی
قالَ: لا تَجْلِسْ عَلَی الطِّعامِ اِلاَّ و أَنْتَ تَشْتَهیهِ
وَ جَوِّدَ الْمَضْغَ
وَ اِذا نِمْتَ فَاَعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَی الخَلاءِ...»(1).
(فرزندم! آیا به تو چهار چیز یاد ندهم که با عمل به آنها از دارو و درمان بی نیاز شوی؟
امام حسن علیه السلام پاسخ داد: بله!
علی علیه السلام فرمود:
هیچگاه بر سر سفره غذا منشین مگر آنکه گرسنه باشی.
و از سر سفره غذا بلند مشو، مگر آنکه هنوز به غذا میل داشته باشی،
و غذا را خوب بجو و هرگاه خواستی بخوابی پیش از آن به دستشوئی برو.
--------------------------------------------------------------------------------
مجموعة ورّام ص 73.

آداب آب نوشیدن

حضرت امام رضا علیه السلام از پدر و اجدادش چنین روایت می فرماید:
اِنَّ الْحُسَیْن بنَ عَلِی علیه السلام قالَ:
کانَ اَمیرالمُؤمنین علیه السلام یَأمُرْنا اِذاتَخَلَّلْنا أنْ لا نَشْرِبَ الْماءَ حَتّی نَتَمَضْمَضَ ثَلاثاً.»
(امام حسین علیه السلام فرمود:
پدرم امیرمؤمنان به ما دستور می داد که:
هرگاه مسواک کردیم آب ننوشیم،
مگر آنکه اوّل سه بار مضمضه کنیم.«آب را در دهان بچرخانیم و دور بریزیم.»)(1).
زیرا ابتداء باید دهان و دندان پاک گردند و سپس از دهان و دندانِ پاک آب نوشید.
--------------------------------------------------------------------------------
مکارم الاخلاق ص 153.

بهداشت فردی

1- امام علی علیه السلام ایستاده آب می نوشید.
2- و با آب پاک و پاکیزه وضوء می گرفت، بگونه ای که باقیمانده آب وضوء را می نوشید.
روزی در مقابل فرزندش وضوء گرفت و باقیمانده آب وضوء را سر کشید و فرمود:
اِنّی رَأیْتُ جَدَّکَ رَسُولُ اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم صَنَعَ کَذا!!
(فرزندم! من جدّ شما رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم را دیدم که باقیمانده آب وضوء خود را می نوشید.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
حلیة الابرار ج 1 ص 349.

 


امام علی علیه‌السلام و بهداشت و درمان/ مولف محمد دشتی، ۱۳۸۰ - ۱۳۳۰

 

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت محیط زیست )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( آداب غذا خوردن )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت غذا )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( روش درمان )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت و سلامت روان )




محل تبلیغ شما

ارسال نظر

نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
کد را وارد کنید: *
عکس خوانده نمی شود