پنج شنبه، 1 آذر 1397
محل تبلیغ شما

12/9 1395
 

 

بهداشت فردی

کوتاه کردن شارب
مسواک کردن
بهداشت دست ها و غذا
نقش سبزیجات در غذا
بهداشت صورت
بهداشت دندان
--------------------------------------------------------------------------------

کوتاه کردن شارب

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اَخْذُ الشَّارِبِ مِنَ النِّظافَةِ، وَ هُوَ مِنَ السُّنَّةِ الطَّیِّبِ
(کوتاه کردن شارب از نظافت و نشانه راه و رسم پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم است.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
تحف العقول ص102.

مسواک کردن

امام علی علیه السلام نسبت به نظافت و بهداشت دهان و دندان فرمود:
السَّواکُ مُطَهَّرَةٌ لِلْفَمِ وَ مَرْضاةٌ لِلْرَّبِّ
(مسواک زدن دهان را پاکیزه و موجب خشنودی پروردگار است.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
فروع کافی ج 6 ص 495.

بهداشت دست ها و غذا

یکی دیگر از راه های تأمین بهداشت فردی در غذا، شستشوی دست ها قبل از غذا ست.
چه آن غذاهائی که انسان با دست، آنها را می خورد و چه غذاهائی که با قاشق یا دیگر ابزار تغذیه، تناول می نماید،
زیرا به هر حال اگر دست کثیف باشد غذا یا ابزار غذا را آلوده می کند.
بهترین روش بهداشت غذا، شستشوی دست ها قبل از غذا خوردن است، که انسان با دست های تمیز برسر سفره غذا بنشیند.
امروزه در کشورهای پیشرفته دست ها را می شویند، امّا امیرالمؤمنین علیه السلام قبل از غذا وضو می گرفتند،
و در وضو بهداشت دست ها تا آرنج، و صورت و جلوی سر و تمیزی پاها مطرح است.
یعنی فراسوی بهداشت عمومی جهان، دستور می فرمود،
قبل از غذا، وضو بگیرید،
تا با وضو گرفتن، دست و صورت و سر و پاها تمیز گردد و آنگاه با نظافت کامل به خوردن غذا مشغول گردید،
و فرمود:
مَنْ سَرَّ أَنْ یُکْثَرَ خَیْرَ بَیْتِهِ فَلْیَتَوَضَّأ عِنْدَ حُضُورِ طَعامِهِ
(کسی که دوست دارد نعمت ها و خوبی ها در خانه اش فراوان گردد به هنگام غذا خوردن وضو بگیرد.)(1).
و در رهنمود دیگری فرمود:
غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعامِ وَ بَعْدَهُ زِیادَةً فِی الرِّزْقِ
(شستن دست قبل و بعد از غذا خوردن، باعث فراوانی روزی است.)(2).
--------------------------------------------------------------------------------
خصال شیخ صدوق ج1 ص69 ترجمه کمره ای.
وسائل الشیعه ج25 ص28.

نقش سبزیجات در غذا

امروزه با برّرسی ها و آزمایشات فراوان به تأثیر چشمگیر سبزیجات در غذاهای روزانه انسان پِی بردند، و تاکید می کنند که برای بسیاری از بیماری ها، و سکته قلبی، سبزیجات مفیدند.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در سر سفره خود همواره سبزیجات مفید داشت و از آنها تناول می فرمود.
امام صادق علیه السلام در یک میهمانی که دو سفره انداختند بر سر سفره ای نشست که سبزیجات بر روی آن چیده شده بود،
از حضرت علّت آن را پرسیدند،
خطاب به صاحب خانه فرمود:
ای حنّان! آیا نمی دانی که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام سفره ای را دوست داشت که بر آن سبزیجات باشد؟
و بر سفره ای حاضر نمی شد که بر آن سبزیجات نبود.(1).
امام علی علیه السلام به سبزی خوردن توجّه زیادی داشت.
اِنَّ امیرالمُؤمِنین علیه السلام لَمْ یُؤْتِ بِطَبَقٍ اِلاّ و عَلَیْهِ بَقْلٌ
(همانا امیرالمؤمنین علیه السلام به سر سفره غذائی نمی نشست، مگر آنکه سبزی خوردن بر آن موجود بود.)(2).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج24 ص419 حدیث 30946.
حلیة الابرار ج 1 ص 348.

بهداشت صورت

بسیاری فکر می کنند که بهداشت صورت همان شستشو با آب و صابون است.
و از دیگر روش های«بهداشت صورت» غافل می باشند.
امروزه دانشمندان با تجربه های گوناگون دریافتند که:
بین پیازک های موی صورت و عَصَب دندان ها ارتباط وجود دارد،
و رویش مو، در صورت مرد، عامل سلامت پوست صورت و چهره است،
و فوائد فراوانی دارد که باید در کتابهای بهداشتی مفصّل به آن پرداخت.
از این رو در امّت اسلامی ریش داشتن سنّت است،
و از تراشیدن موهای صورت نهی شده است،
رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم و دیگر معصومین، در ده ها روایت تأکید کردند که موهای صورت را نتراشید.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز به این سنّت ارزشمند اسلامی عمل کرد،
و بدان سفارش نمود که:
ریش نشانه امّت اسلامی است،
و تراشیدن ریش، روش دیگر ملل و اقوام می باشد،
و سفارش فرمود که:
برای دهان و دندان و جلوگیری از انواع آلودگی ها، شارب (سِبیل) را کوتاه کنید،
زیرا از یک طرف به سوراخ های بینی و از طرف دیگر اگر بلند باشد به فضای دهان متّصل است و می تواند انواع میکروب ها و ویروس ها را به دهان، انتقال دهد،
پس باید آن را کوتاه کرد،
که فرمود:
اَقْوامٌ حَلَقُوا اللَّحْیَ وَ فَتَلُوا الشَّوارِبَ فَمَسَخُوا(1).
(در گذشته امّت هائی بودند که موهای صورت را می تراشیدند،
و شارب ها را بلند می کردند،
که به همین علّت مسخ شدند و نابود گردیدند.)(2).
--------------------------------------------------------------------------------
فَتَلَ، فَتَلُوا، یعنی: پیچاندن، تاواندن.
وسائل الشیعه ج24 ص131 حدیث 30157.

بهداشت دندان

یکی از راه های سالم نگهداشتن، پاک کردن و مسواک کردن و خلال کردن است که با خلال کردن موادّ غذائی از اطراف دندان ها پاک می شود، و ایجاد بوئی زننده نمی کند، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام مرتّب دندان ها را خلال می کرد، به خلال کردن دندان ها و نوع چوب خلال سفارش می فرمود.(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه ج24 ص425.

بهداشت عمومی

رعایت شادابی دیگران
امام علی علیه السلام نسبت به بهداشت در روابط اجتماعی، فرمود:
مَنْ اَکَلَ شَیْئاً مِنَ الْمُؤذِیاتِ ریحُها فَلا یُقَرِّبَنَّ الْمَسْجِدَ
(کسی که غذائی با بوهای تند و زننده بخورد، نباید به مسجد و محلّ اجتماعات مردم نزدیک شود.)(1).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج3 ص502.

بهداشت تن

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به بهداشت تن و شستشوی دست و بدن توجّه داشت،
غسل های جمعه را فراموش نمی کرد، (که در غسل جمعه همه بدن شسته می شود)،
و به دیگران سفارش می فرمود.
غسل را در آب رودخانه فرات انجام می داد.
و برای اینکه فرهنگ«غسل جمعه» مطرح شود، اگر کسی را می خواست توبیخ کند، می فرمود:
وَ اللَّهِ لَأَنْتَ أعْجَزُ مِنَ التَّارِکِ الْغُسْلِ یَوْمَ الْجُمْعَةِ(1).
(قسم به خدا تو از ترک کننده غسل جمعه عاجزتَری.)
و نسبت به تراشیدن موی زیر بغل فرمود:
نُطَفُ الْاَبْطِ یُنْفِی رَائِحَةَ الْمَکْرُوهَةَ وَ طَهُورٌ وَ سُنَّةٌ مِمَّا اَمَرَ بِهِ الطّیب
(زایل کردن موی زیر بغل بوی بد آن را از بین می برد و پاک کننده است و سنّت، که سفارش به پاکیزگی آن شده است.)(2).
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعه خ ج3 ص318.
وسائل الشیعه ج 1 ص 83.

درمان با روغن زیتون

برخی در بهداشت فردی و عمومی احتیاطهای لازم را رعایت نمی کنند و بودجه ها را در قسمت درمان بیماری ها به مصرف می رسانند.
در صورتی که اگر برای بهداشت و پیشگیری تلاش کنند و مبالغی را مصرف نمایند، احتیاج به درمان پیدا نخواهند کرد،
یکی از روش های تحقّق بهداشت و سلامت تن، تغذیه مناسب است.
امام علی علیه السلام نسبت به نقش غذا در سلامت تن و نقش روغن زیتون می فرماید:
عَلَیْکُمْ بِالزِّیْت، فَاِنَّهُ یَکْشِفُ المِرَّةَ وَ یَذْهَبُ البَلْغَمَ وَ یَشُدُّ الْعَصَبَ وَ یَذهَبُ بِالاعْیاءِ و یُحَسِّنَ الْخُلْقَ و یَطیبُ النَّفَسَ وَ یَذْهَبُ بَالْهَمّ
(از روغن زیتون استفاده کنید که آن موجب باز شدن صفراء، از بین رفتن بلغم، محکم شدن عصب، رفع خستگی، نیکو شدن اخلاق، پاکیزگی و طهارت نفس و زایل شدن غم و ناراحتی می گردد.)(1).
آنچه از روایت های فوق و احادیث مشابه آن (که بسیار می باشد) به عنوان یک نتیجه قطعی می توان ذکر کرد، این است که:
نوع تغذیه در تن و روان انسان تأثیراتی را برجای می گذارد.
در این حقیقت نباید تردیدی روا داشت، همچنانکه دستاوردهای علمی نیز مؤیّد آن می باشد.
--------------------------------------------------------------------------------
مستدرک نهج البلاغه، علاّمه محمودی.

 


درمان با داروهای گیاهی

خُرما«اَلتَّمْر»

درمان با خرما
فوائد خرمای سُرخ
خُرما و فرزندان نیکو
نان و خرما، غذای امام
خرما و نابودی کرم های معده
1- امام صادق علیه السلام از پدران خود از حضرت علی علیه السلام نقل کرد که فرمود:
مَا تَأْکُلُ الْحَامِلُ مِنْ شَی ءٍْ وَلاتَتَداوی بِهِ أَفْضَلُ مِنَ الرُّطَبِ.(1).
«غذائی انسان نمی خورد، و چیزی انسان را شفا نمی دهد که بهتر از خرما باشد.»
2- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:
خالِفُوا أَصْحَابَ الْمُسْکِرِ وَ کُلُوا الَّتمْرَ فَإِنَّ فیهِ شِفاءٌ مِنَ الأَْدْواءِ(2).
«با شراب خواران مخالفت کنید و به جای شراب، خرما بخورید که خُرما درمان درد هاست.»
3- در روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
خَیْرُ تَمَراتِکُمْ الْبَرَنِّی، فَأَطْعِمُوا نِسَاءَکُمْ فی نِفاسِهِنَّ تَخْرُجْ أَوْلادُکُمْ حُلَماءَ(3).
«در میان خرماها خرمای سرخ بهتر است، به زنان خود در ایّامِ پس از زایمان خرمای سُرخ بخورانید تا فرزندانی حلیم و بُرد بار تحویل شما بدهند.»
4- معروف بن خربوذ می گوید:
رَأی أمیرَالْمُؤْمِنینَ علیه السلام یَأْکُلُ الْخُبْزَ بِالَّتمْرِ.(4).
«بارها دیده بود که امیرالمؤمنین علیه السلام نان و خرما میل می فرمود.»
5- امام صادق علیه السلام فرمود:
کانَ أَمیرُالْمُؤْمُنینَ علیه السلام یَأْخُذُ الَّتمْرَ فَیَضَعُها عَلَی اللُّقْمَةِ، وَ یَقُولَ: هذا أُدْمُ هذِهِ.(5).
«همواره امیرالمؤمنین علیه السلام خرما را در لقمه ای نان می گذاشت و می فرمود:
این (خرما) خورشتِ این است. (یعنی: نان را با خرما باید خورد.)»
6- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
کُلُوا الَّتمْرَ فَإِنَّ فیهِ شِفاءٌ مِنَ الْأَدْواءِ.(6).
«خُرما بخورید، زیرا در آن درمان درد هاست.»
7- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
مَنْ أَکَلَ سَبْعَ تَمْرَاتٍ عَجْوَةً عِنْدَ مَضْجَعِهِ، قُتِلَ الدُّودُ فی بَطْنِهِ.(7).
«کسی که هفت دانه خُرما را به هم کوبیده و به هنگام خواب بخورد، کرم های داخل معده او کشته خواهند شد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج 66 ص128 ح10.
بحارالأنوار ج 66 ص133 ح31.
بحار ج 66 ص134 ح38، البَرِّنیُ: تَمْرٌ مَعْرُوفٌ اَصْفَرٌ مُدَوَّرٌ و هو أجْوَدُ التَّمرِ وَ واحدته برنیه. (تاج العروس).
بحارالأنوار ج 66 ص139 ح51.
بحارالأنوار ج 66 ص139 ح52.
بحارالأنوار ج 66 ص141 ح58.
مستدرک الوسائل ج16 ص390 ح3 عن طب الأئمة.

انگور«العنب»

نان و انگور، غذای امام
انگور، خورشت غذاها
1- معروف بن خربوذ می گوید:
عَمَّنْ رَأی أَمیرَالْمُؤْمِنینَ علیه السلام یَأْکُلُ الْخُبْزَ بِالْعِنَبِ.(1).
«همواره امیرالمؤمنین علیه السلام را مشاهده می کرد که آن حضرت نان و انگور تناول می فرمود.»
2- از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
اَلْعِنَبُ أُدْمٌ وَ فَاکِهَةٌ وَ طَعَامٌ وَ حَلْوَاءٌ(2).
«انگور خورشت است، و میوه است و طعام است و شیرینی و حلوا»
--------------------------------------------------------------------------------
المحاسن ص548 ح869. مکارم ص377 ح1.
المحاسن ص547 ح848. والکافی ج2 ص351 ح4. و مکارم الأخلاق ص377 ح2.

کشمش«الزبیب»

درمان بیماری ها با کشمش
کشمش و سلامت تن
کشمش و شادی روح
کشمش و درمان بلغم
کشمش و درمان اعصاب
کشمش سُرخ و سلامت
1- امام صادق علیه السلام از پدران خود از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:
إحْدی وَ عِشْرُونَ زَبیبَةٌ حَمْرَاءٌ فی کُلِّ یَوْمٍ عَلَی الرِّیقِ، تَدْفَعُ جَمیعَ الْأمْراض ِإلاَّ مَرَضَ الْمَوْتِ.(1).
«خوردن یازده دانه کشمش سُرخ در ناشتا (در حال خالی بودن معده) همه بیمارها را از بدن می زداید جز بیماری مرگ.»
2- از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
مَنْ اِصْطَبَحَ إِحْدی وَ عِشْرینَ زَبیبَةً حَمْراءَ لَمْ یَمْرَضْ إلاَّ مَرَضَ الْمُوْتِ إنْشاءَ اللَّه تَعالی.(2).
«کسی که در صبحگاه یازده دانه کشمش سُرخ بخورد به بیماری مبتلا نمی گردد، جز بیماری مرگ، اگر خدا بخواهد.»
3- مفضّل از امام صادق علیه السلام و آن حضرت از پدران خود، و آنها از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرده اند که فرمود:
مَنْ أَکَلَ إحْدی وَ عِشْرینَ زَبیبَةٌ حَمْرَاءٌ مِنْ أوَّلِ النَّهارِ، دَفَعَ اللَّهُ عَنْهُ کُلَّ مَرَضٍ وَ سُقْمٍ.(3).
«کسی که 21 دانه کشمش سُرخ بخورد، خداوند هر نوع بیماری را از او دفع خواهد کرد.»
4- امام رضا علیه السلام از پدران خود از امام علی علیه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:
اَلزَّبیبُ یَشُدُّ الْقَلْبَ، وَ یَذْهَبُ بِالْمَرَضِ، وَ یُطْفِی ءُ الْحَرَارَةَ، وَ یَطیبُ النَّفْسَ.(4).
«کشمش جان را قوی و بیماری را از تن بیرون می کند، و گرمای بدن را فرو نشانده و روح را شاداب می سازد.»
5- امام رضا علیه السلام از پدران بزرگوارش از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که آن حضرت از پیامبر چنین نقل فرمود:
عَلَیْکُمْ بِالزَّبیبِ فَإنَّهُ یَکْشِفُ الْمُرَّةَ، وَ یَذْهَبُ بِالْبَلْغَمِ، وَ یَشُدُّ الْعَصَبَ، وَ یَذْهَبُ بِالْأعْیاءِ، وَ یُحْسِنُ الْخُلْقَ، وَ یَطیبُ النَّفْسَ، وَ یَذْهَبُ بِالْغَمِّ.(5).
«بر شما باد مصرف کشمش، که کشمش تلخی ها را می زداید،
بلغم را از بدن بیرون می راند،
اعصاب را قوی می کند،
سُستی ها را از تن می زداید،
اخلاق را نیکو و روح را شاداب و غم و اندوه را برطرف می سازد.»
6- امام رضا علیه السلام از پدران خود، از امام علی علیه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:
مَنْ أکَلَ إحْدی وَ عِشْرینَ زَبیبَةً حَمْراءٌ عَلَی الرِّیقِ، لَمْ یَجِدْ فی جَسَدِهِ شَیْئاً یُکْرِهُهُ.(6).
«کسی که 21 عدد کشمش سُرخ در صبحگاهان تناول کند، در جسم خود دردی که او را نگران کند، نخواهد یافت.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج 66 ص152 ح6.
بحارالأنوار ج66 ص152 ح7، الاصطباح أکل الصبوح، وهو الغذاء، وفی الصحاح الصبوح الشرب بالغداة.
در کتاب نهایه ابن اثیر اصطباح یعنی در صبحگاهان چیزی خوردن و در کتاب صحاح الّلغة صبوح، یعنی نوشیدن در صبحگاهان.
مکارم الأخلاق ص380 ح3. والکافی ج6 ص352 ح3. والخصال ص344 ح9.
بحارالأنوار ج63 ص152 ح5.
بحارالأنوار ج 66 ص151 ح1.
بحارالأنوارج 66 ص151 ح3.

اَنار«الرُّمَان»

انار و سلامت معده
انار و زود به حرف آمدن کودکان
انار ترش و شیرین و دبّاغی معده
انار و درمان بیماری های دهان و دندان
انار و شادابی روان
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
کُلُوا الرُّمَّانَ بِشَحْمِهِ، فَإنَّهُ دِباغٌ لِلْمِعْدَةِ(1).
«انار را با پیِ آن بخورید که معده را دبّاغی می کند. (تمیز می کند.)»
2- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده که:
أطْعِمُوا صِبْیَانَکُمْ اَلرُّمَّانَ فَإنَّهُ أسْرَعُ لِألْسِنَتِهِمْ(2).
«کودکان خود را انار بخورانید که زودتر به زبان می آیند.»
3- امام جعفر صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کُلُوا الرُّمَّانَ الْمُزَّ بِشَحْمِهِ فَإنَّهُ یَدْبَغُ الْمِعْدَةَ(3).
«انار ترش و شیرین را با پیِ آن بخورید که معده را پاک می کند.»
4- بعضی این روایت را به صعصعة بن صوحان (از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام) نسبت دادند که گفت:
شبی پس از شام بر امام علی علیه السلام وارد شدم،
امام علی علیه السلام خطاب به من فرمود:
یَا صَعْصَعَةَ أُدْنٌ فَکُلْ، قُلْتُ: قَدْ تَعَشَّیْتُ، وَ بَیْنَ یَدَیْهِ نِصْفُ رُمَّانَةٍ، فَکَسَرَ لی وَ نَاوِلْنی بَعْضَهُ، وَ قَالَ: کُلْهُ مَعَ قِشْرِهِ یُریدُ مَعَ شَحْمِهِ فَإنَّهْ یَذْهَبُ بِالْحَفَرِ،(4) وَ بِالْبَخَرِ،(5) وَ یَطیبُ النَّفْسَ(6).
«جلو بیا و از انارهای موجود تناول کن،
گفتم: شام خورده ام،
حضرت اناری را در دست داشت، که آن را به چند قِسم کرده، و قِسمتی از آن را به من داد، و فرمود:
انار را با پیِ آن بخور که بیماری لثه ها و دندان را می زداید، و التهاب های دهان را درمان می کند و جان را شاداب می سازد.»(7).
--------------------------------------------------------------------------------
بحار ح63 ص154 ح1.
بحار ج63 ص155 ح5.
بحارالأنوار ج63 ص160 ح30.
الحفر: بالتحریک سلاق فی أصول الأسنان أو صفرة تعلوها ویسکن.
البحر: بالتحریک النتن فی الفم و غیره.
تطیب النفس: کنایة عن إذهاب الحزن والهم.
بحارالأنوار ج 66 ص161 ح32.

سیب«التُّفَّاح»

شستشوی معده
1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:
التُّفَّاحُ نَضُوحُ الْمِعْدَةِ(1).
«سیب معده را شستشو می دهد.»
2- در روایت دیگری امام جعفر صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل فرمود:
کُلُوا التُّفَّاحَ، فَإنَّهُ نَضُوحُ الْمِعْدَةِ(2).
«سیب بخورید که همانا سیب معده را شستشو می دهد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج 66 ص168ح6.
وسائل الشیعة ج25 ص160 ح3.

گلابی«السَّفَرْجَل، الکمثری»

گُلابی و سلامت جسم
گُلابی و سلامت روان
گُلابی و شجاعت و قدرت
گُلابی و درمان درد شکم
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
أکْلُ السَّفَرْجَلِ قُوَّةٌ لِلْقَلْبِ الضَّعیفِ، وَ یَطیبُ الْمِعْدَةَ، وَ یُذَکِّی الْفُؤادَ، وَ یَشْجَعُ الْجَبانَ، وَ یُحْسِنُ الْوَلَدَ(1).
«خوردن گُلابی قلبِ ناتوان را قوّت می بخشد و معده را پاک می کند، دل را پاک می کند، انسان ترسو را شجاعت و عامل نیکوئی فرزند است.»
2- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
أکْلُ السَّفَرْجَلِ یَزیدُ فی قُوَّةِ الرَّجُلِ وَ یَذْهَبُ بِضَعْفِهِ(2).
«خوردن گُلابی به انسان نیرو بخشیده، ضعف و ناتوانی را از او می زداید.»
3- در نقل دیگری از امیرالمؤمنین علیه السلام آمده است که فرمود:
السَّفَرْجَلُ قُوَّةُ الْقَلْبِ، وَ حَیاةُ الْفُؤادِ، وَ یَشْجَعُ الْجَبانَ(3).
«گُلابی عامل قدرتمند شدن روان و زنده شدن دل ها و شجاعت انسان های ترسو است.»
4- امام محمّد باقر علیه السلام از پدران بزرگوار خود، از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کُلُوا الْکُمَّثْری فَإنَّهُ یَجْلُو الْقَلْبِ(4).
«گُلابی (یا بِه) بخورید که جان را شاداب می کند.»
5- امام علی علیه السلام فرمود:
اَلْکُمَّثْرِیُّ یَجْلُو الْقَلْبَ، وَ یُسْکِنْ أَوْجَاعَ الْجَوْفِ(5).
«گُلابی (یا بِهْ) جان را شاداب و دردهای شکم را درمان می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص168 ح6.
بحارالأنوار ج63 ص175 ح35.
بحارالأنوار ج63 ص176 ضمن ح37.
مستدرک الوسائل ج16 ص404 باب 72 ح1.
بحارالأنوار ج63 ص168 ح6.

انجیر«التین»

انجیر و درمان قولنج
انجیر و درمان عروق
زمان استفاده از انجیر
1- امام باقر علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
عَلَیْکُمْ بِأَکْلِ التِّینَ، فَإنَّهُ نَافِعٌ لِلْقُولَنْجِ.(1).
«بر شما باد انجیر خوردن، زیرا بیماری قولنج را درمان می کند.»
2- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
أکْلُ التّینِ یَلینُ السَّدَدَ، وَ هُوَ نَافِعٌ لِرِیَاحِ الْقُولَنْجِ، فَأکْثِرُوا مِنْهُ بِالنَّهَارِ، وَ کُلُوُهُ بِاللَّیْلِ وَ لاتُکْثِرُوا مِنْه.(2).
«خوردن انجیر رگ های بسته را باز می کند و برای باد قولنج مفید است، در روز زیاد و در شب انجیر کمتری بخورید.»
--------------------------------------------------------------------------------
طب الأئمة ص137. و مستدرک الوسائل ج16 ص403 ح2.
طب الأئمة ص137 و مستدرک الوسائل ج16 ص403 ح3.

ادویه، فلفل«الغبیراء»

أدویه و درمان تَب
امام رضا علیه السلام از پدران خود از حسین بن علی علیه السلام نقل کرد که امام حسین علیه السلام فرمود:
دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وسلم عَلی عَلِیِّ بْنِ أبی طالِبٍ علیه السلام وَ هُوَ مَحْمُومٌ فَأَمَرَهُ بِأَکْلِ الْغَبیراءِ.(1).
«روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم بر پدرم علی بن ابیطالب علیه السلام وارد شد، در حالی که پدر تب داشت،
دستور داد تا پدرم ادویه و فلفل تناول کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
صحیفة الرضا علیه السلام ص74 ح175. و مستدرک الوسائل ج16 ص408 ح1 باب 76.

بادرنگ، بالنگ، تُرنج«الأترج»

سیره خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم
ضرورت مصرف بادرنگ قبل و بعد از غذا
امام صادق علیه السلام از پدران خود، از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد، که فرمود:
کُلُوا الْأَتْرَجَ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ، فَإنَّ آلَ مُحَمَّدِ علیهم السلام یَفْعَلُونَ ذلِکَ.(1).
«بادرنگ را پیش از غذا و بعد از غذا بخورید که خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم چنین می کردند.»
--------------------------------------------------------------------------------
غرر الحکم ج2 ص574 ح26. و مستدرک الوسائل ج16 ص408 ح6، و رواه الآمدی فی الغرر.

خربزه و هندوانه«البطیخ»

1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اَلْبِطِّیخُ شَحْمَةُ الْأَرْضِ لاداءٌ وَ لاغائِلَةٌ فیهِ.
«خربزه (یا هندوانه) میوه زمین است، نه در آن بیماری است و نه نگرانی در آن وجود دارد.»
2- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
فیهِ عَشْرُ خِصالٍ: طَعَامٌ، وَ شَرَابٌ، وَ فَاکِهَةٌ، وَ رَیْحَانٌ، وَ أُدْمٌ، وَ حَلْوَاءٌ، وَ أشْنَانٌ، وَ خَطْمِیٌّ، وَ نُقْلٌ، وَ دَوَاءٌ.(1).
«در خربزه (یا هندوانه) ده أثر نیکوست،
هم طعام است
و هم آبِ نوشیدنی،
هم میوه است
و هم گُل خوشبو،
هم خورشت است
و هم شیرینی و حلوا،
هم نبات است
و هم گُلِ ختمی،
و نُقل و شیرینی است
و دوای درد هاست.»
3- امام رضا علیه السلام از پدران خود نقل کرد که فرمود:
کَانَ عَلِیُّ بْنُ أبی طَالِبٍ علیه السلام یَأْکُلُ الْبِطِّیخَ بِالسُّکَّرِ.(2).
«امام علی علیه السلام همواره خربزه (و انواع طالبی) را با شِکَر می خورد.»
4- و در حدیث دیگری آمده است که:
یَأْکُلُ الْبِطِّیخَ بِالرُّطَبِ.(3).
«امام علی علیه السلام خربزه را با خرمای تازه می خوردند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص194 ح8.
بحارالأنوار ج63 ص197-196 ح16.
مستدرک الوسائل ج16 ص408 باب77 ح1.

گردو«اَلْجَوز»

امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
أَکْلُ الْجَوْزِ فی شِدَّةِ الْحَرِّ یُهَیِّجُ الْحَرَّ فی الْجَوْفِ، وَ یُهَیِّجُ الْقُرُوحَ عَلَی الْجَسَدِ، وَ أکْلِهِ فی الشِّتَاءِ یُسَخِّنُ الْکُلْیَتَیْنِ، وَ یَدْفَعُ الْبَرْدَ.(1).
«خوردن گردو در شدّت گرمای تابستان، حرارت پوست بدن را بالا می برد و انواع دُمَل های چرکین بر روی پوست پدید می آورد، امّا خوردن آن در فصل سَرد زمستان، کُلیّه ها را گرم می کند و سردی را از بدن می زداید.»
--------------------------------------------------------------------------------
الکافی فی ج6 ص340 ح1. والمحاسن ص497 ح603، و وسائل الشیعة ج25 ص122 باب65 ح1.

تره«الکراث»

تره«الکراث»
سیّاری (از بزرگان) از امیرالمؤمنین علیه السلام اینگونه آورده اند که:
کَانَ أمیرِالْمُؤْمِنینَ علیه السلام یَأْکُلُ الْکُرَّاثَ بِالْمِلْحِ الْجَریشِ.(1) (2).
«آن حضرت تَره را با نَمَکِ خورد شده می خوردند.»
--------------------------------------------------------------------------------
فی القاموس: جرش الشی ء لم ینعم دقه فهو جریش.
بحارالأنوار ج62 ص202 ح11.

کاسنی صحرایی«الهندباء»

امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کُلُوا الْهِنْدِباءَ فَما مِنْ صِباحٍ إلاَّ وَ تَنْزِلُ عَلَیْهَا قَطْرَةٌ مِنَ الْجَنَّةِ، فَإذا أَکَلْتُمُوها فَلاتَنْفُضُوها.(1).
«کاسنی صحرائی بخورید، هیچ صبحی نیست، جز آنکه قطره ای از بهشت بر آن نازل می شود، وقتی کاسنی خوردید، باقیمانده آن را دور نریزید.»
--------------------------------------------------------------------------------
الکافی ج6 ص363 ح8. ووسائل ج25 ص184 ح2.

کدو«الدبا»

نقش کدو در تقویت عقل
نقش کدو در رشد مغز
نقش کدو در درمان قولنج
1- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
«کُلُوا الدُّبَّاءَ فَإنَّهُ یَزیدُ فی الدِّماغِ».(1).
«کدو بخورید، زیرا که عقل را تقویت می کند.»
2- حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم در وصیّت های خود به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
«یَا عَلِیُّ عَلَیْکَ بِالدُّبَّاءِ فَکُلْهُ، فَإنَّهُ یَزیدُ فی الْعَقْلِ وَ الدِّماغِ».(2).
«ای علی، برتو باد خوردن کدو، زیرا عقل را تقویت و مغز را نیرو می بخشد.»
3- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
کُلُوا الدُّبَّاءَ وَ نَحْنَ أَهْلُ الْبَیْتِ نُحِبُّهُ(3).
«کدو بخورید، که ما خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم دوستش داریم.»
4- امام صادق علیه السلام از علی علیه السلام نقل کرد که فرمود:
«کُلُوا الدُّبَّاءَ فَإنَّهُ یَزیدُ فی الدِّماغِ»،
فقال الصادق علیه السلام:«نَعَمْ، وَ أنَا أَقُولُ: إنَّهُ جَیِّدٌ لِوَجَعِ الْقُولَنْجِ».(4).
«کدو بخورید، زیرا مغز را نیرو می بخشد، امام صادق علیه السلام می فرماید: آری چنین است و من هم اضافه می کنم و می گویم: کدو برای درمان قولنج نیز مفید است.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص225 ح1.
الکافی ج6 ص371 ح7. والمحاسن ص521 ح732. وسائل الشیعة ج25 ص203 ح5. و بحارالأنوار ج63 ص227 ح10.
بحارالأنوار ج63 ص228 ح15.
بحارالأنوار ج63 ص228 ح15.

تربچه«اَلْفُجْلَ»

تُرُبچه و درمان بلغم
تُرُبچه و هضم غذا
امام رضا علیه السلام از پدران خود از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
«اَلْفُجَّلُ أصْلُهُ یَقْطَعُ الْبَلْغَمَ، وَ یَهْضِمُ الطَّعامَ، وَ وَرَقُهُ یَحْدِرُ الْبُولَ.(1).
«تُرُبچه، بلغم را ریشه کَن می کند، و غذا با آن زود هضم می گردد و برگ تُرُبچه ادرار آور است.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص231-230 ح2. وأمالی الطوسی ج1 ص373. ومکارم الأخلاق ص394 ح3 باب الفجل.

قارچ«اَلْکُماة»

نقش قارچ در درمان چشم
امام علی علیه السلام و استفاده از قارچ در غذا
1- امام علی علیه السلام فرمود:
«اَلْکَمْأَةُ مِنَ الْمَنِّ، وَ ماؤُها شِفاءُ الْعَیْنِ».(1).
«قارچ از نعمت های الهی است و آب آن شفای چشم است.»
2- ابی بصیر از فاطمه دختر علی، و او از أمامه دختر ابی العاص بن ربیع و مادرش زینب دختر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نقل کرد که فرمود:
«أَتانی أمیرُالْمُؤْمِنینْ علیه السلام فی شَهْرِ رَمَضانَ، فَأُتِیَ بِعِشاءٍ وَ تَمْرٍ وَ کَمْأةٍ، فَأَکَلَ، وَ کانَ یُحِبُّ الْکَمْأَةَ».(2).
«در ماه رمضان امیرالمؤمنین علیه السلام به هنگام شام، بر ما وارد شد، در حالی که مقداری خرما و قارچ به همراه آورده بود، و از آن می خورد و امیرالمؤمنین علیه السلام همواره قارچ را دوست می داشت.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالانوار ج 41 ص 159 ح 51، و مستدرک الوسائل ج16 ص424 ح3.
دعائم الإسلام ج2 ص147 ح520. و مستدرک الوسائل ج16 ص424 ح3.

کاهو«اَلْخَسَّ»

کاهو و خواب
کاهو و هضم غذا
«کُلُوا الْخَسَّ فَإنَّهُ یُورِثُ النُّعَاسَ، وَ یَهْضِمُ الطَّعامَ».(1).
«کاهو بخورید که خواب آور است و غذا را هضم می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص239 ح2. الفردوس بمأثور الخطاب ج3 ص244 ح4717. و مکارم الأخلاق ص396 ح2. باب الخس.

گلپر«اَلْصَعْتَر»

نقش گُلپَر و پاکی معده
امام صادق علیه السلام فرمود:
کَانَ دَواءُ أمیرُالْمُؤْمِنینَ علیه السلام الْصِّعْتَرِ، وَ کَانَ یَقُولُ: إنَّهُ یَصیرُ فی الْمِعْدَةِ خَمْلاً کَخَمْلِ الْقَطیفَةِ.(1).
«همواره دوای امیرالمؤمنین علیه السلام گُلْپَر بود، و همواره می فرمود:
گُلپَر معده را پاک می کند، چونان که حوله بدن را.»
--------------------------------------------------------------------------------
الکافی ج6 ص375 ح1. والمحاسن ص594 ح114. و وسائل الشیعة ج25 ص217 ح1 باب 130.

سیر«اَلثَّوم»

روش استفاده از سیر
سیر درمان 70 بیماری
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
لایَصِحُّ أکْلُ الثُّوْمِ إلاَّ مَطْبُوخَاً(1).
«خوردن سیر روا نیست، جز آنکه پُخته باشد.»
2- فردوس از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
کُلُوا الثُّوْمَ وَ تَداوُوا بِهِ، فَإنَّ فیهِ شِفَاءٌ مِنْ سَبْعینَ داءً.(2).
«سیر بخورید، و با آن دردهای خود را درمان کنید، زیرا سیر درمان هفتاد بیماری است.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص251. ومستدرک الوسائل ج16 ص432 ح3.
مکارم الأخلاق ص394 ح3. والفردوس بمأثور الخطاب ج3 ص245 ح4721.

عدس«العدس»

نقش عدس در قلب
نقش عدس در اشک
امام صادق علیه السلام از پدرش و او از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
أکْلُ الْعَدَسِ یَرِقُّ الْقَلْبَ، وَ یَسْرَعُ الدَّمْعَةَ.(1).
«خوردن عدس قلب را مهربان می کند و اشک ها را فراوان جاری می سازد.»
--------------------------------------------------------------------------------
الکافی ج6 ص343 ح1. و وسائل الشیعة ج25 ص127 باب 68 ح1.

عنّاب«اَلْعَنَّابْ»

1- امام علی علیه السلام فرمود:
اَلْعَنَّابُ یَذْهَبُ بِالْحُمّی.(1).
«عنّاب تَب و حرارت بدن را می زداید.»
2- ابن ابی الخضیب گفت:
چشم من سفید شد و جایی را نمی دیدم که در خواب حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام را زیارت کردم.
گفتم:
ای آقایِ من، چشمم بیمار است، مشاهده می کنی؟
حضرت فرمود:
خُذِ الْعَنَّابَ، فَدَقْهُ فَاکْتَحِلْ بِهِ(2).
«عنّاب را کوبیده و بر چشم خود بکش.»
من هم عنّاب را کوبیدم و چونان سُرمه بر چشم کشیدم، تاریکی از چشم من رخت بَر بست و بینائی خود را باز یافتم، و هم اکنون چشمان من سالم است.
--------------------------------------------------------------------------------
طب الأئمة ص50 و مکارم الأخلاق ص380 باب العناب ح1.
مکارم الأخلاق ص381-390، باب العناب، ح2.

کندر«اللبان»

کُندُر و بهداشت دندان ها
کُندُر و بهداشت دهان
کُندُر و درمان بلغم
کُندُر و تقویت حافظه
کُندُر و درمان دردها
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
مَضْغُ اللُّبَّانِ یَشُّدُّ الْأضْراسَ، وَ یَنْقِی الْبَلْغَمَ، وَ یَذْهَبُ بِریحِ الْفَمِّ.(1).
«جویدن کُنْدُر دندان ها را محکم و بلغم را می زداید، و بوی بَدِ دهان را می بَرَد.»
2- در نقل دیگری حضرت فرمود:
مَضْغُ اللُّبَّانِ یُذیبُ الْبَلْغَمَ(2).
«جویدن کُنْدُر بلغم را از بدن می زداید.»
3- در سفارشات رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم به علی علیه السلام آمده است که فرمود:
یا عَلِیُّ: ثَلاثٌ یَزِدْنَ فی الْحِفْظِ وَ یَذْهَبْنَ السُّقْمَ:
اللُّبَّانَ وَ السَّوَاکَ وَ قَراءَةِ الْقُرْآنِ.(3).
«ای علی، سه چیز است که حافظه را تقویت و بیماری را درمان می کند،
یکی کُنْدُر،
و دیگری مسواک زدن،
و سوّمی قرائت قرآن.»
--------------------------------------------------------------------------------
الخصال ص153 ح5. وتحف العقول ص101. و مکارم الأخلاق ص423 ح3.
بحارالأنوار ج63 ص443 ضمن ح2.
بحارالأنوار ج63 ص443 ح3.

بنفشه، گُلِ گاوزبان«البنفسج»

گُلِ بنفشه و درمان تب
ارزش گُلِ بنفشه
1- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
أَکْسِرُوا حَرَّ الْحُمَّی بِالْبَنَفْسَجِ وَ الْماءِ الْبارِدِ فَإنَّ حَرَّها مِنْ فیحِ جَهَنَّمَ.(1).
«حرارت تَب را با گُلِ بنفشه و آبِ سرد برطرف کنید، زیرا حرارت تب از گرمای جهنّم است.»
2- در نقل دیگری فرمود:
اِسْتَعْطُوا بِالْبَنَفْسَجِ فَإنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وسلم قالَ: لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فی الْبَنَفْسَجِ لَحَسُوهُ حَسْواً.(2).
«گُلِ بنفشه را برای یکدیگر ببرید، زیرا رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
اگر مردم می دانستند در گُلِ بنفشه چه فوائد ی وجود دارد، آن را چون خورشت همراه غذا همواره می خوردند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج59 ص221 ح2.
بحارالأنوار ج59 ص221 ح3.

اسپند«اَلْحَرْمَلْ»

اسپند و شادی
اسپند و درمان بیماری ها
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
فی أصْلِ الْحَرْمَلِ نَشْرَةٌ، وَ فی فَرْعِهَا شِفَاءٌ مِنْ اِثْنَیْنَ وَ سَبْعینِ داءً.(1).
«ریشه اسپند شادی آور و برگ ها و ساقه های آن درمان هفتاد و دو بیماری است.»
--------------------------------------------------------------------------------
دعائم الإسلام ج2 ص150 ح535 والجعفریات ص244. والمستدرک ج16 ص460 ح8-7.

گلِ خطمی«الخطمی»

گُل خطمی و بهداشت سَر
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
غَسْلُ الرَّأْسِ بِالْخَطْمِیِّ یَذْهَبُ بِالدَّرَنِ وَ یُنْقِی الْأقْذارَ.(1).
«شستن سَر با گُلِ خطمی، چرک ها را می زداید و ناپاکی ها را از بین می برد.»
2- در کتاب طبّ امامان علیهم السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده است که آن حضرت به یاران خود سفارش فرمود:
غَسْلُ الرَّأْسِ بَالْخَطْمِیِّ یَذْهَبُ بِالدَّرَنِ وَ یُنَقِّی الدَّوابِّ.(2).
«شستن سَر با گُلِ خطمی چرک ها را می زداید و موجودات موذی را در سَر نابود می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج73 ص87 ح8.
بحارالأنوار ج73 ص88-87 ح8.

حنا«الحناء»

حنا و درمان جذام و بَرَص
حنا و بهداشت
امام رضا علیه السلام از پدران خود از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
اَلْحَنَّاءُ بَعْدَ النُّورَةِ أَمَانٌ مِنَ الْجُذامِ وَ الْبَرَصِ.(1).
«حنا بر بدن مالیدن پس از استعمال نوره، انسان را از بیماری جذام و بَرَص، ایمن می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج73 ص89 ح6.

داروی نظافت (آهک)«النورة»

1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
اَلنُّورَةُ نَشْرَةٌ وَ طَهُورٌ لِلْجَسَدِ.(1).
«نوره مالیدن نشاط آور و عامل پاکی بدن است.»
2- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
یَنْبَغی لِلرَّجُلِ أنْ یَتَوقَّی یَوْمَ الْأرْبَعاءِ فَإنَّهُ نَحْسٌ مُسْتَمِرٌّ، وَ تَجُوزُ النُّورَةُ فی سَائِرِ الْأیَّامِ.(2).
«سزاوار است که انسان در روز چهارشنبه خویشتن داری کند که همواره روز نا مبارکی است،
امّا جایز است که در دیگر روزها نوره مصرف کرده و خود را پاک سازد.»
3- امام علی علیه السلام فرمود:
أُحِبُّ لِلْمُؤْمِنِ أنْ یَطْلی فی کُلِّ خَمْسَةِ عَشْرَ یَوْمَاً مِنَ النُّورَةِ.(3).
«سزاوار است برای مؤمن که در هر 15 روز، بدن خود را نوره بمالد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج73 ص89 ح5.
بحارالأنوار ج73 ص92.
بحارالأنوار ج73 ص89 ضمن ح5.

مسواک زدن«السواک»

مسواک و بهداشت دهان و دندان
مسواک نور چشم
مسواک و تقویت حافظه
مسواک و هضم غذا
نقش مسواک در مبارزه با فقر
1- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
السَّواکُ مِنْ مَرْضاةِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ، وَ سُنَّةٌ لِلنَّبِیّ صلی الله علیه وآله وسلم، وَ مَطْیِبَةٌ لِلْفَمّ.(1).
«مسواک زدن خشنودی خدای بزرگ را فراهم کردن است و عمل کردن به سنّت پیامبر است، که دهان را خوشبو نگه می دارد.»
2- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
السَّواکُ یَجْلُو الْبَصَرَ.(2).
«مسواک زدن نور چشم را زیاد می کند.»
3- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
ثَلاثٌ یَذْهَبْنَ بِالْبَلْغَمْ وَ یَزِدْنَ فی الْحِفْظِ: السَّواکُ، وَ الصَّوْمُ، وَ قَراءَةِ الْقُرْآنِ.(3).
«سه چیز است که بلغم را دفع و حافظه را زیاد می کند:
مسواک زدن،
روزه گرفتن
و قرآن خواندن.»
4 - در روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
«أَنَّ السَّواکَ یُوجِبُ شِدَّةَ الْفَهْمِ، وَ یَمْرِی ءُ الطَّعَامَ، وَ یَذْهَبُ أوْجَاعَ الْأضْراسِ، وَ یَدْفَعُ عَنِ الْإنْسَانِ اَلْسُّقْمَ، وَ یَسْتَغْنی عَنِ الْفَقْرِ...».(4).
«همانا مسواک زدن قدرت فهم را زیاد می کند،
و غذا را هضم می کند،
و بیماری های دندان را درمان می کند،
و بیماری را از تَن انسان می بَرَد،
و عامل نجات از فقر و تهیدستی است.»
5- در روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
السَّوَاکُ مُطَهَّرَةٌ لِلْفَمِّ مَرْضاةٌ لِلرَّبِّ.(5).
«مسواک زدن دهان را پاک و خدا را خشنود می سازد.»
6- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
إنَّ أفْواهَکُمْ طُرُقُ الْقُرْآنِ فَطَهِّرُوها بِالسَّوَاکِ.(6).
«همانا دهان های شما راه های قرآن است، آن را با مسواک زدن پاک کنید.»
7- آورده اند که:
کَانَ عَلِیّ علیه السلام یَسْتَاکَ فی أَوَّلِ النَّهَارِ وَ فی آخِرِهِ، فی شَهْرِ رَمَضانَ.(7).
«در صبحگاهان و در آخر روز به هنگام افطار در ماه رمضان مسواک می زد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج73 ص129 ح15. والخصال ج2 ص155.
الکافی ج6 ص495 ح4. والمحاسن ص562 ح951. و وسائل الشیعة ج2 ص7 ح10.
بحارالأنوار ج73 ص133 ح41 عن المحاسن.
بحارالأنوار ج73 ص138.
مستدرک الوسائل ج1 ص361 ح6. و جامع الأخبار ص68 فصل 27 و بحارالانوار ج73 ص138 ح49.
الفقیه ج1 ص32 ح112. والمقنع ص8. و وسائل الشیعة ج2 ص23.
قرب الإسناد ص43.

عسل«اَلْعَسَل»

عسل درمان دردها
عسل و درمان بلغم
عسل و درمان درد شکم
عسل و شادی دل
1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
لَعْقُ الْعَسَلِ لِلشِّفاءِ مِنْ کُلِّ داءٍ، قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ:«یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ ألْوَانُهُ فیهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ»(1) وَ هُوَ مَعَ قَراءَةِ الْقُرْآنِ، وَ مَضْغُ اللُّبَّانِ(2) یُذیبُ الْبَلْغَمَ.(3).
«خوردن عسل درمان هر بیماری است که خدای عزیز و بزرگ فرمود: (خارج می شود از شکم زنبورها نوشیدنی رنگارنگی که در آن شفای انسان هاست)
و عَسَل با قرائت قرآن و جویدن کُندُر بلغم را از بین می برد.»
2- از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
اَلْعَسَلُ فیهِ شِفَاءٌ.(4).
«در عسل شفای درد هاست.»
3- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
لَمْ یَسْتَشْفِ مَریضٌ بِمِثْلِ شَرْبَةِ عَسَلٍ.(5).
«بیماری به غیر از عَسَل با چیز دیگر درمان نمی شود.»
4- از کتاب عیاشی نقل شد که:
إنَّ رَجُلاً قَالَ لَهُ: إنِّی مُوجِعٌ بَطْنی،
فَقَالَ: أَلَکَ زَوْجَةٌ؟
قَالَ: نَعَمْ،
قَالَ: اِسْتَوْهِبْ مِنْهَا شَیْئاً مِنْ مَالِهَا طیبَةً بِهِ نَفْسَهَا، ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ عَسَلاً، ثُمَّ اسْکَبْ عَلَیْهِ مِنْ مَاءِ السَّمَاءِ، ثُمَّ اشْرَبْهُ، فَإنِّی سَمِعْتُ اللَّهَ یَقُولُ فی کِتَابِهِ:
«وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَکاً»،(6).
وَ قَالَ:«یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ ألْوَانُهُ فیهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ»(7).
وَ قَالَ:«فَإنْ طِبْنَ لَکُمْ عَنْ شَیْ ءٍ مِنْهُ نَفْساً فِکُلُوهُ هَنیئاً مَریئاً»(8).
وَ إذا اجْتَمَعَتِ الْبَرَکَةُ وَ الشِّفَاءُ وَ الْهَنیءُ الْمَریءُ شَفَیْتَ إنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالی،
قَالَ: فَفَعَلَ فَشَفی.(9).
«شخصی به امیرالمؤمنین علیه السلام گفت: دارای درد شکم می باشم،
حضرت فرمود: زن داری؟
گفت: آری،
فرمود: از مالِ همسر خود با رضایت کامل مقداری بردار و با آن عَسَل خریداری کن و آن را با آب باران مخلوط کن و بنوش، زیرا از خدا در کتابش قرآن شنیدم که فرمود:
(ما از آسمان آبِ مبارکی نازل می کنیم)
و فرمود: (خارج می شود از شکم زنبوران، عَسَلی رنگارنگ که در آن درمان درد انسان هاست،
و فرمود: (اگر چیزی بر شما عارض شد، پس بخورید آن را که بر شما مبارک و گوارا باشد)،
پس هرگاه برکت و درمان و مبارک و گوارا در یکجا گِرد آید، شفا خواهی گرفت، اگر خدای بزرگ بخواهد.»
آن شخص گفت: طبق دستور امام عمل کردم و درمان شدم.
5- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اَلْعَسَلُ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَلاَ دَاءَ فیهِ، یَقِلُّ الْبَلْغَمَ، وَ یَجْلُو الْقَلْبَ.(10).
«عَسَل درمان هر دردی است و بیماری در آن نیست، بلغم را می زداید و قلب را با نشاط می کند.»
6- قطب راوندی درکتاب لب اللّباب از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
مَنْ أصَابَتْهُ عِلَّةٌ فَیَسْأَلَ اِمْرَأَتِهِ ثَلاثَةُ دَراهِمَ مِنْ صِداقِهَا، وَ یَشْتَری بِهَا عَسَلاً، ثُمَّ یَکْتُبُ سُورَةُ یس بِمَاءِ الْمَطَرِ وَ یَشْرَبُهُ، شَفَاهُ اللَّهُ، لِأنَّهُ اجْتَمَعَ لَهُ الْهَنِی ءُ وَ الْمَرِی ءَ وَ الشِّفَاءُ وَ الْمُبَارَکُ.(11).
«کسی که بیمار شد، سه درهم از مَهر همسرش گرفته با آن عَسَل خریداری کند، پس سوره یس را با آب باران نوشته با آن عَسَل بنوشد، خدا او را شفا خواهد داد، زیرا که او چیز مبارک و گوارا و شفاء و برکت را جمع کرده است.»
--------------------------------------------------------------------------------
سورة النحل: الآیة 69.
اللبان: راجع شرحها صفحة....
الکافی ج6 ص332 ح2. وسائل ج25 ص99-98 ح5.
المحاسن ص499 ح612. وسائل ج25 ص99 ح7.
المحاسن ص499 ح616. وسائل ج25 ص100 ح10.
سورة ق: الآیة 9.
سورة النحل: الآیة 69.
سورة النساء: الآیة 4.
مجمع البیان ج2 ص7. ووسائل الشیعة ج25 ص101-100 ح14.
مکارم الأخلاق ص166. ومستدرک الوسائل ج16 ص267 ح7.
مستدرک الوسائل ج16 ص368 ح13.

گوشت«اللَّحم»

گوشت و لاغری و ناتوانی
گوشت و اخلاق
گوشت گاو و بیماری ها
گوشت مرغ و درمان ها
زیان اسراف در گوشت خواری
گوشت درّاج درمان عصبانیّت
1- امام صادق علیه السلام از پدران خود از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کُلُوا اللَّحْمَ، فَإنَّ اللَّحْمَ مِنَ اللَّحْمِ، وَ اللَّحْمَ یُنْبِتُ اللَّحْمَ، وَ مَنْ لَمْ یَأْکُلْ اللَّحْمَ أَرْبَعینَ یَوْمَاً سَاءَ خُلْقُهُ، وَ إذا ساءَ خُلْقُ أَحَدِکُمْ مِن إنْسَانٍ أوْ دابَّةٍ فَأْذِنُوا فی أُذُنِهِ الْأذانَ کُلَّهُ.(1).
«گوشت بخورید، که گوشت از گوشت پدید می آید،
و گوشت، گوشت می رویاند،
و کسی که 40 روز گوشت نخورد بَد اخلاق می شود،
پس هرگاه یکی از شما بَد اخلاق شد یا حیوانی از شما بَد اخلاق شد در گوش او اذان بگوئید.»
2- امام علی علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نقل کرد که فرمود:
سَیِّدُ طَعَامِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ اَللَّحْمُ.(2).
«بزرگِ غذاهای دنیا و آخرت گوشت است.»
3- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
لُحُومُ الْبَقَرِ داءٌ.(3).
«گوشت گاو بیماری زاست.»
4- از علی بن أسباط نقل شد که از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کرد که:
در خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام صحبت از گوشت مرغ به میان آمد،
آن حضرت فرمود:
أطْیَبُ اللَّحْمِ لَحْمُ فَرْخٍ غَذَّتْهُ فَتاةٌ مِنْ رَبیعَةِ بِفَضْلِ قُوَّتِها.(4).
«پاکیزه ترین گوشت، گوشتِ جوجه است که جوانی او را یکماه بهاری غذا داده باشد.»
5- امام صادق علیه السلام نقل کرد که:
کَانَ عَلِیّ علیه السلام یَکْرَهُ إدْمانَ اللَّحْمِ، وَ یَقُولُ: إنَّ لَهُ ضَراوَةٌ کَضَرَاوَةِ الْخَمْرِ.(5).
«همواره امام علی علیه السلام از خوردن گوشت فراوان در تمام غذاها کراهت داشت،
و می فرمود:
بطور مداوم گوشت نخورید که چونان شراب برای بدن زیان آور است.»
6- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
إذا ضَعُفَ الْمُسْلِمُ فَلْیَأْکُلِ اللَّحْمَ بِالْلَّبَنِ.(6).
«هرگاه مسلمانی از نظر جسمی ناتوان شد، پس گوشت را با شیر بخورد.»
7- از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
إنَّ نَبِیّاً مِنَ الْأنْبِیَاءِ شَکا إلَی اللَّهِ الضَّعْفَ فی أُمَّتِهِ، فَأَمَرَهُمْ أنْ یَأْکُلُوا اللَّحْمَ بِاللَّبَنِ، فَاسْتَبانَتِ الْقُوَّةُ فی أنْفُسِهِمْ.(7).
«یکی از پیامبران الهی از ناتوانی جسمی امّت خود به خدا شکایت کرد،
خداوند آنان را دستور فرمود تا گوشت را با شیر بخورید، چنین کردند که بدن های آنان نیرومند شد.»
8- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می فرمود:
مَنْ سَرَّهُ أنْ یَقِلَّ غَیْظُهُ، فَلْیَأْکُلِ الدُّرَّاجَ.(8).
«کسی که دوست دارد کمتر به خشم آید، از گوشت دُرّاج بخورد.»
9- از امام علی علیه السلام نقل شد که فرمود:
ذُکِرَ عِنْدَ النَّبِیّ صلی الله علیه وآله وسلم اَللَّحْمَ وَ الشَّحْمَ، فَقَالَ:
لَیْسَ مِنْهُمَا بَضْعَةٌ تَقَعُ فِی الْمِعْدَةِ إلاَّ أنْبَتَتْ مَکَانَهَا شِفاءٌ، وَ أخْرَجَتْ مِنْ مَکَانِهَا دَاءٌ.(9).
«در خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم از گوشت و پِی صحبت شد که آن حضرت فرمود:
پاره ای از گوشت یا پِی معده انسان قرار نمی گیرد، جز آنکه شفا می دهد و دردی از بدن خارج می گردد.»
10- از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که آن حضرت در بازار کوفه، قسمت قصّابی ها می رفت و می فرمود:
یَا مَعْشَرَ اللَّحَّامینَ مَنْ نَفَخَ مِنْکُمْ فی اللَّحْمِ فَلَیْسَ مِنَّا.(10).
«ای گوشت فروش ها، کسی از شما اگر در گوشت بدمد از ما نیست. (بعضی در ران یا قسمت دیگر می دمیدند که برجسته نشان داده شود.)»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص42 ح8.
وسائل الشیعة ج25 ص42 ح11.
وسائل الشیعة ج25 ص46 ح5.
وسائل الشیعة ج25 ص47 ح3.
بحارالانوار ج63 ص70 - 69، ح57.
وسائل الشیعة ج25 ص59-58 ح2.
وسائل الشیعة ج25 ص60 ح7.
مستدرک الوسائل ج16 ص348 ح1.
بحارالأنوار ج63 ص59-58 ح8.
سفینة البحار ج7 ص580.

تخم مرغ«البیض»

تخم مرغ و زیادی فرزندان
اصبغ بن نباته از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
إنَّ نَبِیّاً مِنَ الْأنْبِیَاءِ شَکا إلَی اللَّهِ تَعَالی قِلَّةُ النَّسْلِ فی أمَّتِهِ، فَأَمَرَهُ أنْ یَأْمُرَهُمْ بِأَکْلِ الْبیضِ، فَفَعَلُوا، فَکَثُرَ النَّسْلُ فیهِمْ.(1).
«پیامبری از پیامبران الهی از اندک بودن فرزند در امّت خود به خدا شکایت کرد،
خداوند دستور فرمود تا امّت او تخم مرغ بخورند،
چنین کردند و فرزندانشان زیاد شد.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص80 ح7.

شیر«اللّبن»

شیر گاو و درمان بیماری ها
ارزش غذائی شیر
1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
أَلْبَانُ الْبَقَرِ دَواءٌ.(1).
«شیر گاو درمان بیماری است.»
2- آمدی در غررالحکم از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
اَللَّبَنُ أحَدُ اللَّحْمَیْنِ.(2).
«شیر چونان گوشت است.»
3- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
حَسَّوُ اللِّبَنِ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ إلاَّ الْمَوْتَ.(3).
«شیر خوردن مداوم درمان هر بیماری است جز مرگ.»
4- غیاث بن ابراهیم از جعفر و او از پدرانش نقل کرد که:
أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام کانَ یَسْتَحِبُّ أنْ یُفْطِرَ عَلَی اللَّبَنِ.(4).
«گویا امام علی علیه السلام مستحب می دانست که به هنگام افطار شیر تناول فرماید.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل ج25 ص113 ح3.
غررالحکم ج1 ص62 ح1649.
بحارالأنوار ج63 ص95-94 ح1.
بحارالأنوار ج63 ص101 ح20.

ماهی«السَّمَک»

گوشت ماهی و لاغری
1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
لاتُدْمِنُوا أَکْلَ السَّمَکِ، فَإنَّهُ یُذیبُ الْجَسَدَ.(1).
«بطور مداوم گوشت ماهی نخورید، زیرا بدن را لاغر می کند.»
2- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
السَّمَکُ الطَّرِیُّ یُذیبُ اللَّحْمَ.(2).
«خوردن ماهی تازه گوشت بدن را آب می کند.»
3- ابی بصیر از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می کند که فرمود:
أَکْلُ الْحیتانِ یُذیبُ الْجَسَدَ.(3).
«خوردن گوشت ماهیان، گوشت بدن را آب می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص77 ح1.
وسائل الشیعة ج25 ص76 ح7.
وسائل الشیعة ج25 ص77 ح2 باب38.

روغن«اَلسَّمَنْ»

روغن و درمان دردها
روغن و درمان دردها در تابستان
1- امام صادق علیه السلام از پدران خود، از امام علی علیه السلام نقل کرد که فرمود:
سَمَنُ الْبَقَرِ دَوَاءٌ.(1).
«روغن گاو درمان درد هاست.»
2- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
السَّمَنُ دَوَاءٌ، وَ هُوَ فی الصَّیْفِ خَیْرٌ مِنْهُ فِی الشِّتَاءِ، وَ مَا دَخَلَ جَوْفَاً مِثْلُهُ.(2).
«روغن دوا است، روغن در تابستان بهتر أثر می کند تا زمستان، و از آنچه انسان می خورد بهتر است.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص107 ح2.
وسائل الشیعة ج25 ص107 ح3.

نَمَک«المِلْح»

نَمَک و درمان دردها
نَمَک و درمان 70 بیماری
نَمَک و درمان جذام و بَرَص و جنون
نَمَک و درمان حَلق و حنجره
نَمَک و بهداشت دهان و دندان
نَمَک و درمان درد شکم
1- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
اِبْدَؤُا بِالْمِلْحِ فی أوَّلِ طَعَامِکُمْ فَلَو یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فی الْمِلْحِ لَاخْتارُوهُ عَلَی التِّریاقِ الُْمجَرَّبِ.(1).
«غذا را با نَمَک آغاز کنید،
اگر مردم می دانستند چه فوائد ی در نَمَک است او را بر نوشدارو مقدّم می داشتند.»
2- امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
مَنْ بَدَأَ بِالْمِلْحِ أذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعینَ دَاءً مَا یَعْلَمُ الْعِبادُ مَا هُوَ.(2).
«کسی که غذا خوردن را با نَمَک آغاز کند، خدا هفتاد نوع بیماری را از تن او خارج می کند که مردم نمی دانند.»
3- امام رضا علیه السلام از پدرانش نقل کرد که فرمود:
رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
عَلَیْکَ بِالْمِلْحِ فَإنَّهُ شِفَاءٌ مِنْ سَبْعینَ دَاءً أَدْناها الْجُذامُ وَ الْبَرَصُ وَ الْجُنُونُ.(3).
«بر تو باد به استفاده از نَمَک، زیرا نَمَک درمان هفتاد بیماری است که کوچکترین آنها جذام و بَرَص و جنون است.»
4- و در حدیث دیگری رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم به امیرالمؤمنین علیه السلام سفارش کرد که:
وَ وَجَعُ الْحَلْقِ وَ الْأضْراسِ وَ وَجَعُ الْبَطْنِ.(4).
«از نَمَک استفاده کند، زیرا درد حنجره و دندان ها و درد شکم را درمان می کند.»
5- امام صادق علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نقل کرد که به امام علی علیه السلام فرمود:
یَا عَلِیٌّ اِفْتَتِحْ طَعَامِکَ بِالْمِلْحِ وَ اخْتِمْهُ بِالْمِلْحِ، فَإنَّ مَنِ افْتَتَحَ طَعَامَهُ بِالْمِلْحِ، وَ خَتَمَهُ بِالْمِلْحِ دَفَعَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعینَ نَوْعَاً مِنْ أنْوَاعِ الْبَلاءِ أیْسَرَها الْجُذامُ.(5).
«ای علی، در هر غذا با نَمَک آغاز کن و با نَمَک دست از غذا بردار،
زیرا کسی که در آغاز و پایان غذا از نَمَک استفاده کند، خدا هفتاد نوع از انواع بلاها را از او دور می کند که ساده ترینِ آنها بیماری جذام است.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحار ج63 ص396 ح6.
بحار ج63 ص397 ح11.
بحار ج63 ص397 ح14.
بحار ج63 ص398 ح25.
بحار ج63 ص398 ح20.

سرکه«الخِلّ»

سرکه و درمان صفرا
سرکه و شادی دِل
سرکه و کشتن کِرم های معده
1- ابوبصیر از امام صادق علیه السلام و آن حضرت از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
نِعْمَ الإدَامُ اَلْخَلُّ یُکِسِّرُ الْمُرَّةَ، وَ یُحْیِی الْقَلْبَ.(1).
«چه خورشت خوبی است سرکه، صفرا را زایل می کند و قلب را زنده می سازد.»
2- داوود بن سلمان از امام رضا علیه السلام و آن حضرت از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کُلُوا خَلَّ الْخَمْرِ، فَإنَّهُ یَقْتُلُ الدّیدانَ فِی الْبَطْنِ.(2).
«سرکه بخورید (سرکه کهنه) که کِرم های معده و روده را می کُشَد.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص90-89 ح6.
بحارالأنوار ج59 ص165 ح1.

حلیم با گوشت و گندم«الهریسة»

حلیم و توانائی
حلیم و شادی دِل
امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
عَلَیْکُمْ بِالْهَریسَةِ، فَإنَّهَا تَنْشُطُ لِلْعِبَادَةِ أرْبَعینَ یَوْمَاً وَ هِیَ الْمَائِدَةُ الَّتی أُنْزِلَتْ عَلی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وسلم.(1).
«بر شما باد خوردن حلیم با گوشت و گندم که تا چهل روز برای عبادت به شما نشاط می بخشد، حلیم نعمتی است که از طرف خدا برای پیامبرش آورده شد.»
--------------------------------------------------------------------------------
سفینة البحار ج8 ص678.

نانِ خیس خورده در آبگوشت«الثَّرید»

1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
الثَّریدُ طَعَامُ الْعَرَبِ.(1).
«نان خیس خورده در آبگوشت طعام عرب است.»
2- امام علی علیه السلام فرمود:
وَ أوَّلُ مَنْ هَشَمَ الثَّریدُ مِنَ الْعَرَبِ جَمیعَاً جَدُّنَا هَاشِمُ.(2).
«اوّل کسی که نان خیس خورده در آبگوشت را مصرف کرد جدّ ما هاشم بود.»
--------------------------------------------------------------------------------
مستدرک الوسائل ج16 ص353 ح2.
مستدرک الوسائل ج16 ص353 ح2.

روغن زیتون«زیت الزیتون»

روغن زیتون و اعصاب
روغن زیتون و وسوسه های شیطانی
1- رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم در وصیّتی به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
یَا عَلِیُّ! کُلِ الزِّیْتَ، وَادْهَنْ بِهِ، فَإنَّهُ مَنْ أکَلَ الزَّیْتَ، وَ ادَّهَنَ بِهِ لَمْ یُقَرُّ بِهِ الشَّیْطَانُ أرْبَعینَ یَوْمَاً.(1).
«ای علی، روغن زیتون بخور، و با آن بدن را روغن مالی کن، زیرا هرکس روغن زیتون بخورد و آن را بر بدن بمالد، شیطان تا چهل روز به او نزدیک نخواهد شد.»
--------------------------------------------------------------------------------
وسائل الشیعة ج25 ص96-95 ح4.

خلال کردن دندان«الخلال»

شیوه صحیح خلال کردن
خلال کردن و بهداشت دهان و دندان
خلال کردن و روزی
خلال کردن و درمان جذام
1- از امام علی علیه السلام نقل شد که فرمود:
التَّخَلُّلُ بِالطَّرْفاءِ یُورِثُ الْفَقْرَ.(1).
«خلال کردن با چوب درخت گز، عامل فقر و تهیدستی است.»
2- ثابت بن ابی صفیّه از ثور بن سعید، از پدرش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
یَأْمُرُنا إذا تَخَلَّلْنَا أنْ لانَشْرَبَ الْمَاءَ حَتَّی نَمَضْمَضُ ثَلاثَاً.(2).
«آن حضرت پس از خلال کردن دندان به ما دستور داد تا سه بار دهان و دندان را با آب مزمزه کرده، شستشو دهیم و سپس آب بنوشیم.»
3- از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:
تَخَلَّلُوا عَلی أَثَرِ الطَّعامِ، فَإنَّهُ صِحَّةٌ لِلنَّابِ وَ النَّواجِذِ، وَ یَجْلِبُ عَلَی الْعَبْدِ الرِّزْقَ.(3).
«پس از غذا خوردن خلال کنید که فضای دهان (نای) و دندان های جلو و عقب را سالم نگه می دارد و عامل جلب روزی برای بندگان است.»
4- از امام علی علیه السلام نقل شده که:
أنَّ النَّبِیّ صلی الله علیه وآله وسلم، نَهی أنْ یَتَخَلَّلَ بِالْقَصْبِ وَ أنْ یَسْتاکَ بِهِ، وَ نَهی أنْ یَتَخَلَّلَ بِالرُّمَّانِ وَ الرَّیْحَانِ، فَإنَّ ذلِکَ یُحَرِّکُ عِرْقَ الْجُذامِ.(4).
«رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نهی فرمود که با شاخه درخت انار یا ریحان خلال کنند، زیرا بیماری جذام را تقویت می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج63 ص436 ح1.
بحارالأنوار ج63 ص438 ح5.
مستدرک الوسائل ج16 ص317 ح1.
مستدرک الوسائل ج16 ص319 ح1.

آب درمانی«الماء»

آب و درمان تَب
آب و پاکی ها
1- از امام رضا علیه السلام از پدرانش از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که:
فی قولِ اللَّهِ عزَّوَجلَّ:
«ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعیمِ»(1).
قَالَ: اَلرُّطَبُ وَ الْمَاءُ الْبَارِدُ.(2).
«در تفسیر سخن خدای عزیز و بزرگ که فرمود:
روزی که از نعمت ها پرسش می شود، توضیح داد: خرما و آبِ سرد از جمله آن نعمت هاست.»
2- از امام صادق علیه السلام از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
اِکْسِرُوا حَرَّ الْحُمّی بِالْبَنَفْسَجِ وَ الْمَاءِ الْبَارِدِ فَإنَّ حَرَّهَا مِنْ فَیْحِ جَهَنَّمْ.(3).
«حرارت تَب را با گُل بنفشه و آبِ سرد فرو نشانید، که حرارت تب از حرارت جهنّم است.»
3- امام علی علیه السلام فرمود:
اِشْرِبُوا مَاءَ السَّمَاءِ فَإنَّهُ یُطَهِّرُ الْبَدَنَ، وَ یَدْفَعُ الْأسْقَامَ،
قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالی:«وَیُنَزِّلُ عَلَیْکُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِیُطَهِّرَکُمْ بِهِ وَ یَذْهَبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّیْطانِ وَ لِیَرْبِطَ عَلی قُلُوبِکُمْ وَ یُثَبِّتَ بِهِ الْأقْدامَ».(4) (5).
«آبِ آسمان را بنوشید که بدن را پاک و بیماریها را می زداید، خداوند مبارک و بزرگ فرمود:
آبِ آسمان بر شما فرو می بارد تا شما را پاک کند، و ناپاکی های شیطان را از شما بزداید، و دل های شما را به هم نزدیک و شما را ثابت قدم فرماید.»
4- امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
صُبُّوا عَلَی الَْمحْمُومِ الْمَاءَ الْبَارِدِ، فَإنَّهُ یُطْفِی ءُ حَرَّها.(6).
«بر انسان تَب دار آبِ سَرد بپاشید که حرارات تَب را تعدیل می کند.»
5- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اَلْماءُ سَیِّدُ الشَّرَابِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.(7).
«آب بزرگ ترین نوشیدنی در دنیا و آخرت است.»
--------------------------------------------------------------------------------
سورة التکاثر: الآیة 8.
بحارالأنوار ج63 ص453-452 ح23.
بحار ج63 ص453 ح26.
سورة الأنفال: الآیة 11.
بحار ج63 ص453 ح27.
بحار ج63 ص450 ح16.
بحار ج63 ص454 ح31.

پر خوری«الإسراف فی الطعام (التَّخمة)»

پُر خوری و بیماری ها
پُر خوری و خواب های وحشتناک
پُر خوری و سُستی تن
پُر خوری آفت زیرکی
پُر خوری آفتِ عبادت
1- در کتاب غرر از امام علی علیه السلام نقل شده که فرمود:
إیَّاکَ وَ الْبِطْنَةِ، فَمَنْ لَزِمَهَا کَثُرَتْ أسْقَامُهُ، وَ فَسَدَتْ أحْلامُهُ.
«از پُر خوری بپرهیزید که بیماری ها را زیاد می کند و عامل خواب های وحشتناک است.»
2- در جای دیگری فرمود:
إیَّاکُمْ وَ الْبِطْنَةِ، فَإنَّهَا مِقْسَاةٌ لِلْقَلْبِ مِکْسَلَةٌ عَنِ الصَّلاةِ مَفْسَدَةٌ لِلْجَسَدِ.
«از پُر خوری بپرهیزید که قلب را دگرگون کرده، عامل سُستی در نماز است و تن آدمی را فاسد می کند.»
3- و فرمود:
اَلْبِطْنَةُ تَمْنَعُ الْفِطْنَةِ.
«پُر خوری مانع زیرکی است.»
4- و نیز فرمود:
الشَّبَعُ یُفْسِدُ الْوَرَعَ.
«پُر خوری روح پرهیزکاری را از بین می برد.»
5- و نیز فرمود:
إذا مُلِی ءَ الْبَطْنُ مِنَ الْمُبَاحِ عَمِیَ الْقَلْبُ عَنِ الصَّلاحِ.
«وقتی شکم از غذاهای مباح پُر شد، قلب از تشخیص مصلحت کور خواهد شد.»
6- و نیز فرمود:
بِئْسَ قَرینُ الْوَرَعِ اَلشَّبَعِ.
«شکم پُر دوست بَدی برای پرهیزکاری است.»
7- و نیز فرمود:
إدْمَانُ الشَّبَعِ یُورِثُ أنْوَاعَ الْوَجَعِ.
«تداوم پُر خوری عامل انواع گرسنگی هاست.»
8- و نیز فرمود:
لاتَجْتَمِعِ الشَّبَعُ وَ الْقِیَامُ بِالْمُفْتَرَضِ.
«شکم پُر و انجام واجبات در یک جا جمع نمی شوند.»
9- و نیز فرمود:
نِعْمَ عَوْنُ الْمَعَاصی اَلشَّبَعُ.
«پُرخوری بهترین عاملِ گناهان است.»
10- و نیز فرمود:
إیَّاکَ وَ إدْمَانُ الشَّبَعِ، فَإنَّهُ یَهیجُ الْأسْقَامَ، وَ یُثیرُ الْعِلَلَ.(1).
«از پُرخوری بپرهیز که بیماری ها را پدید می آورد و علل و عوامل امراض را تقویت می کند.»
11- اصبغ بن نباته می گوید:
امیرالمؤمنین علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود:
ألا أُعَلِّمُکَ أَرْبَعَ خِصَالٍ، تَسْتَغْنی عَنِ الطِّبِّ؟
قَالَ: بَلی،
قَالَ: لاَتَجْلِسْ عَلَی الطَّعَامِ إلاَّ وَ أنْتَ جَائِعٌ، وَلاَتَقُمْ عَنِ الطَّعَامِ إلاَّ وَ أنْتَ تَشْتَهیهِ، وُجُودَ الْمَضْغَ، وَإذا نُمْتَ فَاَعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَی الْخَلاءِ، فَإذا اسْتَعْمَلْتَ هَذا اِسْتَغْنَیْتَ عَنِ الطِّبِّ.(2).
«آیا چهار خصلت نیکو به تو بیاموزم که از مراجعه به طبیب بی نیاز شوی؟، پاسخ داد: آری، امام فرمود: تا گرسنه نشدی بر سر سفره غذا ننشین و تا هنوز سیر نشدی دست از غذا بکش و جویدن غذا را با دندان نیکو انجام دِه، و پس از خواب به دستشوئی رفته خود را پاک نما، پس هرگاه چنین کنی از طبّ بی نیاز خواهی بود.»
--------------------------------------------------------------------------------
هدایة العلم فی تنظیم غرر الحکم ص294-293 تحت عنوان «الشبع والبطنة».
الخصال ص67/228. و وسائل الشیعة ج24 ص245 ح8.

سرما«اَلْبَرد»

نقش سرما در تَنِ آدمی
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه فرمود:
تَوَقَّوِا الْبَرْدَ فی أوَّلِهِ وَ تَلَقَّوْهُ فی آخِرِهِ، فَإنَّهُ یَفْعَلُ فی الْأبْدانِ کِفِعْلِهِ فی الْأشْجارِ، أوَّلُهُ یُحْرِقُ، وَ آخِرُهُ یُورِقْ.(1).
«از سرما در آغاز آن بپرهیزید و در آخر سرما به استقبال آن بروید، زیرا سرما با بدن ها همان کار را می کند که با درختان می کند، آغازِ سرما می سوزاند و آخَرِ سرما می رویاند.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحار الأنوار ج59 ص271 ح68 عن النهج.

راه تقویت حافظه«الحفظ»

امام علی علیه السلام فرمود:
مَنْ أَخَذَ مِنَ الزَّعْفَرانِ الْخَالِصِ جُزْءً، وَ مِنَ السَّعْدِ جُزْءً، وَ یُضافُ إلَیْهِمَا عَسَلاً، وَ یَشْرَبَ مِنْهُ مِثْقَالَیْنِ فی کُلِّ یَوْمٍ فَإنَّهُ یَتَخَوَّفُ عَلَیْهِ مِنْ شَدَّةِ الْحِفْظَ أنْ یَکُونَ سَاحِراً.(1).
«کسی که از زعفران خالص مقداری برداشته، با مقداری از سعد (نبات یا ریشه جوز) با عَسَل مخلوط کند، و هر روز دو مثقال از آن را بخورد، حافظه او چنان تقویت می شود که می پندارند او ساحر است.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج59 ص273-272 ح72.

حجامت«الحجامة»

نقش حجامت کردن در سلامت تن
نقش حجامت کردن در تقویت عقل
1- امام صادق علیه السلام از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
إنَّ الْحِجَامَةَ تُصَحِّحُ الْبَدَنَ وَ تَشُدُّ الْعَقْلَ.(1).
«حجامت کردن بدن را سالم و عقل را تقویت می کند.»
2- امام رضا علیه السلام از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
یَوْمُ الثُّلاَثَاءِ یَوْمِ حَرْبٍ وَ دَمٍ.(2).
«روز سه شنبه روز جنگ و حجامت است.»
3- شعیب نقل می کند که:
أنَّ أمیرالمؤمنین علیه السلام کان یغتسل من الحجامة و الحمام، قال شعیب: فذکرته لأبی عبداللَّه الصادق علیه السلام فقال:
إنَّ النَّبِیّ صلی الله علیه وآله وسلم کَانَ إذَا اِحْتَجَمَ هاجَ بِهِ الدْمُ وَ تَبیغُ فَاغْتَسِلَ بِالْمَاءِ الْبَارِدِ لِیَسْکُنَ عَنْهُ حَرارَةُ الدَّمِ.
وَ إنَّ أمیرُالْمُؤْمِنینَ علیه السلام کَانَ إذا دَخَلَ الْحَمَّامَ هاجَتْ بِهِ الْحَرَارَةُ صُبَّ عَلَیْهَا الْمَاءَ الْبارِدِ فَتَسْکُنَ عَنْهُ الْحَرَارَةُ.(3).
«حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام پس از حجامت بدن را در حمّام شستشو می داد و امام صادق علیه السلام نقل کرد که پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله وسلم وقتی حجامت می کرد، خون همه بدن آن حضرت را می گرفت، آنگاه با آبِ سَرد غسل می کرد تا حرارت خون تسکین یابد.
و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام پس از حجامت که وارد حمّام می شد، آبِ سَرد بر بدن می ریخت تا حرارت بدنِ آن حضرت تسکین یابد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج59 ص114 ح18.
بحارالأنوار ج59 ص115 ح22.
بحارالأنوار ج59 ص122 ح48.

پرهیز غذایی«الحمیة»

ارزش پرهیز غذائی
پرهیز غذائی عامل درمان ها
پرهیز غذائی و سلامتی
1- حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
اِثْنَانَ عَلیلانِ أَبَداً: صَحیحٌ مُحْتَمٍّ وَ عَلیلٌ مُخْتَلَطٌ.(1).
«دو کس همواره بیمارند، سالمی که بر خود سخت گیرد، و مریضی که پرهیز نکند.»
2- و فرمود:
اَلْمِعْدَةُ بَیْتُ الْأدْوَاءِ، وَ الْحَمِیَّةُ رَأْسُ الدَّواءِ، لاصِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ.(2).
«معده انسان خانه درمان هاست و پرهیز در رأس درمان است، و سلامتی با شکم پرستی امکان ندارد.»
3- و نیز در غررالحکم از آن حضرت نقل شد که فرمود:
مَنْ لَمْ یَصْبِرْ عَلَی مَضَضِ الْحَمِیَّةِ طالَ سُقْمُهُ.(3).
«کسی که بر سختی پرهیز غذائی صبر نکند، بیماری او طولانی است.»
4- و نیز فرمود:
لاتَنالُ الصِّحَّةَ إلاَّ بِالْحَمِیَّةِ.(4).
«به سلامت نخواهید رسید جز با پرهیز غذائی.»
5- و آمدی در غررالحکم از آن حضرت نقل کرد که فرمود:
صَلاحُ الْبَدَنِ الْحَمِیَّةُ.(5).
«سلامت بدن در پرهیز غذائی است.»
--------------------------------------------------------------------------------
سفینة البحار ج2 ص458.
مستدرک الوسائل ج16 ص452 ح10.
مستدرک الوسائل ج16 ص453 ح13 عن الغرر.
مستدرک الوسائل ج16 ص453 ح13 عن الغرر.
هدایة العنم فی تنظیم غرر الحکم ص169 تحت عنوان «الحمیة».

روش درمان بیمار«آداب المریض»

1- امام علی علیه السلام فرمود:
اِمْشِ بِدائِکَ ما مَشی بِکَ.(1).
«تا بیماری با تو کنار می آید با او بساز.»
2- امام صادق علیه السلام از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شد که فرمود:
لایَتَداوی الْمُسْلِمُ حِتّی یَغْلِبَ مَرَضُهُ صِحَّتَهُ.(2).
«برای مسلمان سزاوار نیست تا وقتی که بیماری بر سلامت غلبه نکرده است، به درمان و مداوا روی بیاورد.»
3- و نیز فرمود:
مَنْ کَتَمَ الْأطِبَّاءَ مَرَضَهُ خَانَ بَدَنَهُ.(3).
«کسی که بیماری خود را از طبیب پنهان کند به بدن خود خیانت کرده است.»
--------------------------------------------------------------------------------
نهج البلاغة ج2 ص143.
بحارالأنوار ج59 ص70 ح24.
هدایة العلم فی تنظیم غرر الحکم ص564 باب (المرض).

حمّام رفتن«الحمام»

امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
کَانَ أمیرُالْمُؤْمِنینَ علیه السلام یَقُولُ أَلا لایَسْتَلْقِیَنَّ أَحَدُکُمْ فی الْحَمَّامِ، فَإنَّهُ یُذیبُ شَحْمَ الْکُلْیَتَیْنِ(1).
«آگاه باشید! کسی از شما در حمّام نخوابد که پی کلیّه ها را آب می کند.»
--------------------------------------------------------------------------------
الکافی ج6 ص500 ح19. و وسائل ج2 ص54 باب 20 ح1.

روش درمان تَب«الحمی»

آبِ سَرد و درمان تَب
گُلِ بنفشه و درمان تَب
1- امام صادق علیه السلام از پدرانش از امیرالؤمنین علیه السلام نقل کرد که فرمود:
لَیْسَ مِنْ دَاءٍ إلاَّ وَ هُوَ مِنْ داخِلِ الْجَوْفِ إلاَّ الْجَراحَةُ وَ الْحُمَّی. فَإنَّهُمَا یَرِدانِ وُرُودَاً.
«بیماری یافت نمی شود، جز آنکه از درونِ بدن پدید می آید، جز زخم و تَب که این دو از راه های مختلف دامنگیر انسان می شود.»
2- و نیز فرمود:
أکْسِرُوا حَرَّ الْحُمَّی بِالْبَنَفْسَجِ وَ الْمَاءِ الْبارِدِ فَإنَّ حَرَّهَا مِنْ فَیْحِ جَهَنَّمَ.(1).
«حرارت تَب را با گُل بنفشه و آبِ سَرد فرو نشانید.»
3- و نیز فرمود:
صُبُّوا عَلَی الَْمحْمُومِ الْمَاءَ الْبَارِدِ فَی الصَّیْفِ، فَإنَّهُ یُسْکِنُ حَرَّهَا.(2).
«در تابستان بر انسان تَب دار آبِ سَرد بپاشید که حرارت بدن را تسکین می دهد.»
--------------------------------------------------------------------------------
بحارالأنوار ج59 ص97 ح13.
بحارالأنوار ج59 ص97 ح13.

در چشمه سار نهج البلاغه

پرهیز غذائی

حکمت 171 نهج البلاغه
التحذیر من أکلة الحرام
وَقَالَ علیه السلام: کَمْ مِنْ أَکْلَةٍ مَنَعَتْ أَکَلَاتٍ!
ترجمه: حکمت 171
ره آورد شوم حرام خواری
و درود خدا بر او فرمود:
بسا لقمه ای که از لقمه های فراوانی محروم می کند.
حکمت 181 نهج البلاغه
ثمرة الحزم
وَقَالَ علیه السلام: ثَمَرَةُ التَّفْرِیطِ النَّدَامَةُ، وَثَمَرَةُ الْحَزْمِ السَّلَامَةُ.
ترجمه: حکمت 181
ارزش دوراندیشی و پرهیز از کوتاهی
و درود خدا بر او فرمود:
حاصل کوتاهی پشیمانی، و حاصل دور اندیشی سلامت است.
--------------------------------------------------------------------------------

بدن و سرما

حکمت 128 نهج البلاغه
البرد و السلاّمة
وَقَالَ علیه السلام: تَوَقَّوُا الْبَرْدَ فِی أَوَّلِهِ، وَتَلَقَّوْهُ فِی آخِرِهِ، فَإِنَّهُ یَفْعَلُ فِی الْأَبْدَانِ کَفِعْلِهِ فِی الْأَشْجَارِ، أَوَّلُهُ یُحْرِقُ، وَآخِرُهُ یُورِقُ.
ترجمه: حکمت 128
تأثیر عوامل زیست محیطی در سلامت
و درود خدا بر او فرمود:
در آغاز سرما خود را بپوشانید، و در پایانش آن را در یابید، زیرا با بدنها همان می کند که با برگ درختان خواهد کرد، آغاز ش می سوزاند، و پایانش می رویاند.
استفاده از هوای خنک
ویژگی های تنِ آدمی
--------------------------------------------------------------------------------

استفاده از هوای خنک

نامه 12 نهج البلاغه
(وصی بها معقل بن قیس الریاحی حین أنفذه إلی الشام فی ثلاثة آلاف مقدمة له:)
لزوم اتّخاذ الاحتیاطات العسکریة
اتَّقِ اللَّهَ الَّذِی لَا بُدَّ لَکَ مِنْ لِقَائِهِ، وَلَا مُنْتَهَی لَکَ دُونَهُ.
وَلَا تُقَاتِلَنَّ إِلَّا مَنْ قَاتَلَکَ، وَسِرِ الْبَرْدَیْنِ، وَغَوِّرْ بِالنَّاسِ، وَرَفِّهْ فِی السَّیْرِ، وَلَا تَسِرْ أَوَّلَ اللَّیْلِ، فَإِنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ سَکَناً، وَقَدَّرَهُ مُقَاماً لَا ظَعْناً، فَأَرِحْ فِیهِ بَدَنَکَ، وَرَوِّحْ ظَهْرَکَ.
فَإِذَا وَقَفْتَ حِینَ یَنْبَطِحُ السَّحَرُ، أَوْ حینَ یَنْفَجِرُ الْفَجْرُ، فَسِرْ عَلَی بَرَکَةِ اللَّهِ، فَإِذَا لَقِیتَ الْعَدُوَّ فَقِفْ مِنْ أَصْحَابِکَ وَسَطاً، وَلَا تَدْنُ مِنَ الْقَوْمِ دُنُوَّ مَنْ یُرِیدُ أَنْ یُنْشِبَ الْحَرْبَ، وَلَا تَبَاعَدْ عَنْهُمْ تَبَاعُدَ مَنْ یَهَابُ الْبَأْسَ، حَتَّی یَأْتِیَکَ أَمْرِی، وَلَا یَحْمِلَنَّکُمْ شَنَآنُهُمْ عَلَی قِتَالِهِمْ، قَبْلَ دُعَائِهِمْ وَالْإِعْذَارِ إِلَیْهِمْ.
ترجمه: نامه 12
(دستور العمل نظامی، به معقل بن قیس ریاحی، که با سه هزار سرباز به عنوان پیشاهنگان سپاه امام به سوی شام حرکت کردند، معقل از بزرگان و شجاعان بنام کوفه بود.)
احتیاطهای نظامی نسبت به سربازان پیش تاز
از خدایی بترس که ناچار او را ملاقات خواهی کرد، و سرانجامی جز حاضر شدن در پیشگاه او را نداری، جز با کسی که با تو پیکار کند، پیکار نکن، در خُنکی صبح و عصر سپاه را حرکت ده، در هوای گرم لشکر را استراحت ده، و در پیمودن راه شتاب مکن، در آغاز شب حرکت نکن زیرا خداوند شب را وسیله آرامش قرار داده، و آن را برای اقامت کردن، نه کوچ نمودن، تعیین فرموده است.
پس آسوده باش، و مرکب ها را آسوده بگذار، آنگاه که سحر آمد و سپیده صبحگاهان آشکار شد، در پناه برکت پروردگار حرکت کن، پس هرجا دشمن را مشاهده کردی در میان لشکر ت بایست، نه چنان به دشمن نزدیک شو که چونان جنگ افروزان باشی، و نه آنقدر دور باش که پندارند از نبرد می هراسی، تا فرمان من به تو رسد، مبادا کینه آنان شما را به جنگ وا دارد، پیش از آن که آنان را به راه هدایت فرا خوانید، و درهای عذر را بر آنان ببندید.
--------------------------------------------------------------------------------

ویژگی های تنِ آدمی

قسمتی از خطبه 1 نهج البلاغه
عجائب خلقة الانسان
ثُمَّ جَمَعَ سُبْحَانَهُ مِنْ حَزْنِ الْأَرْضِ وَسَهْلِهَا، وَعَذْبِهَا وَسَبَخِهَا، تُرْبَةً سَنَّهَا بِالْمَاءِ حَتَّی خَلَصَتْ، وَلَاطَهَا بِالْبَلَّةِ حَتَّی لَزَبَتْ، فَجَبَلَ مِنْهَا صُورَةً ذاتَ أَحْنَاءٍ وَوُصُولٍ، وَأَعْضَاءٍ وَفُصُولٍ، أَجْمَدَهَا حَتَّی اسْتَمْسَکَتْ، وَأَصْلَدَهَا حَتَّی صَلْصَلَتْ، لِوَقْتٍ مَعْدُودٍ، وَأَمَدٍ مَعْلُومٍ؛ ثُمَّ نَفَخَ فِیهَا مِنْ رُوحِهِ فَمَثُلَتْ إنْساناً ذَا أَذْهَانٍ یُجِیلُهَا، وَفِکَرٍ یَتَصَرَّفُ بِهَا.
وَجَوَارِحَ یَخْتَدِمُهَا، وَأَدَوَاتٍ یُقَلِّبُهَا، وَمَعْرِفَةٍ یَفْرُقُ بِهَا بَیْنَ الْحَقِّ وَالْبَاطِلِ، وَالْأَذْوَاقِ وَالْمَشَامِّ، والْأَلْوَانِ وَالْأَجْنَاسِ، مَعْجُوناً بِطِینَةِ الْأَلْوَانِ الُْمخْتَلِفَةِ، وَالْأَشْبَاهِ الْمُؤْتَلِفَةِ، وَالْأَضْدَادِ الْمُتَعَادِیَةِ، وَالْاَخْلاطِ الْمُتَبَایِنَةِ، مِنَ الْحَرِّ وَالْبَرْدِ، وَالْبَلَّةِ وَالْجُمُودِ.
ترجمه: قسمتی از خطبه 1
شگفتی آفرینش آدم علیه السلام و ویژگی های انسان کامل
سپس خداوند بزرگ، خاکی از قسمت های گوناگون زمین، از قسمت های سخت و نرم، شور و شیرین، گِرد آورد، آب بر آن افزود تا گِلِی خالص و آماده شد، و با افزودن رطوبت، چسبناک گردید، که از آن، اندامی شایسته، و عضو هایی جدا و به یکدیگر پیوسته آفرید.
آن را خشکانید تا محکم شد، خشکاندن را ادامه داد تا سخت شد، و تا زمانی معیّن، و سرانجامی مشخّص، اندام انسان کامل گردید، آنگاه از روحی که آفرید در آن دمید تا به صورت انسانی زنده درآمد، دارای نیروی اندیشه، که وی را به تلاش اندازد، و دارای افکاری که در دیگر موجودات، تصرّف نماید
به انسان اعضاء و جوار حی بخشید، که در خدمت او باشند، و ابزاری عطا فرمود، که آنها را در زندگی بکار گیرد، قدرت تشخیص به او داد تا حق و باطل را بشناسد، و حواس چشایی، و بویایی، و وسیله تشخیص رنگ ها، و أجناس مختلف در اختیار او قرار داد.
انسان را مخلوطی از رنگ های گوناگون، و چیزهای همانند و سازگار، و نیروهای متضادّ، و مزاج های گوناگون، گرمی، سردی، تری، و خشکی، قرار داد.
--------------------------------------------------------------------------------

درمان دردها

قرآن و درمان دردها
خطبه 176 نهج البلاغه
خطبه 110 نهج البلاغه
قسمتی از خطبه 152 نهج البلاغه
رابطه تقوا و درمان
--------------------------------------------------------------------------------

قرآن و درمان دردها

خطبه 176 نهج البلاغه
خطبه 110 نهج البلاغه
قسمتی از خطبه 152 نهج البلاغه
--------------------------------------------------------------------------------

خطبه 176 نهج البلاغه

وَاعْلَمُوا أَنَّهُ مَا مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ شَیْ ءٌ إِلَّا یَأْتِی فِی کُرْهٍ، وَمَا مِنْ مَعْصِیَةِ اللَّهِ شَیْ ءٌ إِلَّا یَأْتِی فِی شَهْوَةٍ.
فَرَحِمَ اللَّهُ امْرَأً نَزَعَ عَنْ شَهْوَتِهِ، وَقَمَعَ هَوَی نَفْسِهِ، فَإِنَّ هذِهِ النَّفْسَ أَبْعَدُ شَیْ ءٍ مَنْزِعاً، وَإِنَّهَا لَا تَزَالُ تَنْزِعُ إِلَی مَعْصِیَةٍ فِی هَوًی.
وَاعْلَمُوا - عِبَادَ اللَّهِ - أَنَّ الْمُؤْمِنَ لَا یُصْبِحُ وَلَا یُمْسِی إِلَّا وَنَفْسُهُ ظَنُونٌ عِنْدَهُ، فَلَا یَزَالُ زَارِیاً عَلَیْهَا وَمُسْتَزِیداً لَهَا. فَکُونُوا کَالسَّابِقِینَ قَبْلَکُمْ، وَالْمَاضِینَ أَمَامَکُمْ.
قَوَّضُوا مِنَ الدُّنْیَا تَقْوِیضَ الرَّاحِلَ، وَطَوَوْهَا طَیَّ الْمَنَازِلَ.
وَاعْلَمُوا أَنَّ هذَا الْقُرْآنَ هُوَ النَّاصِحُ الَّذِی لَا یَغُشُّ، وَالْهَادِی الَّذِی لَا یُضِلُّ، وَالُْمحَدِّثُ الَّذِی لَا یَکْذِبُ.
وَمَا جَالَسَ هذَا الْقُرْآنَ أَحَدٌ إِلَّا قَامَ عَنْهُ بِزِیَادَةٍ أَوْ نُقْصَانٍ: زِیَادَةٍ فِی هُدًی، أَوْ نُقْصَانٍ مِنْ عَمیً.
وَاعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ عَلَی أَحَدٍ بَعْدَ الْقُرْآنِ مِنْ فَاقَةٍ، وَلَا لِأَحَدٍ قَبْلَ الْقُرْآنِ مِنْ غِنًی؛ فَاسْتَشْفُوهُ مِنْ أَدْوَائِکُمْ،
وَاسْتَعِینُوا بِهِ عَلَی لَأْوَائِکُمْ، فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ أَکْبَرِ الدَّاءِ:
وَهُوَ الْکُفْرُ وَالنِّفَاقُ، وَالْغَیُّ وَالضَّلَالُ، فَاسْأَلُوا اللَّهَ بِهِ، وَتَوَجَّهُوا إِلَیْهِ بِحُبِّهِ، وَلَا تَسْأَلُوا بِهِ خَلْقَهُ، إِنَّهُ مَا تَوَجَّهَ الْعِبَادُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی بِمِثْلِهِ.
وَاعْلَمُوا أَنَّهُ شَافِعٌ مُشَفَّعٌ، وَقَائِلٌ مُصَدَّقٌ، وَأَنَّهُ مَنْ شَفَعَ لَهُ الْقُرْآنُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ شُفِّعَ فِیهِ، وَمَنْ مَحَلَ بِهِ الْقُرْآنُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ صُدِّقَ عَلَیْهِ، فَإِنَّهُ یُنَادِی مُنَادٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ:
«أَلَا إِنَّ کُلَّ حَارِثٍ مُبْتَلًی فِی حَرْثِهِ وَعَاقِبَةِ عَمَلِهِ، غَیْرَ حَرَثَةِ الْقُرْآنِ».
فَکُونُوا مِنْ حَرَثَتِهِ وَأَتْبَاعِهِ، وَاسْتَدِلُّوهُ عَلَی رَبِّکُمْ، وَ اسْتَنْصِحُوهُ عَلَی أَنْفُسِکُمْ، وَاتَّهِمُوا عَلَیْهِ آرَاءَکُمْ، وَاسْتَغِشُّوا فِیهِ أَهْوَاءَکُمْ.
ترجمه: خطبه 176
آگاه باشید! چیزی از طاعت خدا نیست جز آن که با کراهت انجام می گیرد، و چیزی از معصیت خدا نیست جز اینکه با میل و رغبت عمل می شود، پس رحمت خداوند بر کسی که شهوت خود را مغلوب و هوای نفس را سرکوب کند، زیرا کار مشکل، بازداشتن نفس از شهوت بوده که پیوسته خواهان نافرمانی و معصیت است.
بندگان خدا! بدانید که انسان با ایمان، شب را به روز، و روز را به شب نمی رساند جز آن که نفس خویش را متّهم می داند، همواره نفس را سرزنش می کند، و گناهکار ش می شمارد، پس در دنیا چونان پیشینیان صالح خود باشید، که در پیش روی شما درگذشتند و همانند مسافران، خیمه خویش را از جا در آوردند و به راه خود رفتند.
ویژگی های قرآن
آگاه باشید! همانا این قرآن پند دهنده ای است که نمی فریبد، و هدایت کننده ای است که گمراه نمی سازد، و سخنگویی که هرگز دروغ نمی گوید
کسی با قرآن همنشین نشد مگر آن که بر او افزود یا از او کاست، افزودن در هدایت و کاهش از کور دلی و گمراهی.
آگاه باشید کسی با داشتن قرآن، نیازی ندارد،
و بدون قرآن بی نیاز نخواهد بود، پس درمان خود را از قرآن بخواهید، و در سختی ها از قرآن یاری بطلبید، که در قرآن درمان بزرگ ترین بیماریها یعنی کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی است، پس به وسیله قرآن خواسته های خود را از خدا بخواهید، و با دوستی قرآن به خدا روی آورید، و به وسیله قرآن از خلق خدا چیزی نخواهید، زیرا وسیله ای برای تقرّب بندگان به خدا، بهتر از قرآن وجود ندارد.
آگاه باشید، که شفاعت قرآن پذیرفته شده، و سخنش تصدیق می گردد، آن کس که در قیامت، قرآن شفاعتش کند بخشوده می شود، و آن کس که قرآن از او شکایت کند محکوم است، در روز قیامت ندا دهنده ای بانگ می زند که:
«آگاه باشید امروز هر کس گرفتار بذری است که کاشته و عملی است که انجام داده، جز اعمال منطبق با قرآن»
پس شما در شمار عمل کنندگان به قرآن باشید، از قرآن پیروی کنید، با قرآن خدا را بشناسید، و خویشتن را با قرآن اندرز دهید، و رأی و نظر خود را برابر قرآن متّهم کنید، و خواسته های خود را با قرآن نادرست بشمارید.
--------------------------------------------------------------------------------

خطبه 110 نهج البلاغه

قیمة القرآن
وَتَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ أَحْسَنُ الْحَدِیثِ، وَتَفَقَّهُوا فِیهِ فَإِنَّهُ رَبِیعُ الْقُلُوبِ، وَاسْتَشْفُوا بِنُورِهِ فَإِنَّهُ شِفَاءُ الصُّدُورِ، وَأَحْسِنُوا تِلَاوَتَهُ فَإِنَّهُ أَنْفَعُ الْقَصَصِ. وَإِنَّ الْعَالِمَ الْعَامِلَ بَغَیْرِ عِلْمِهِ کَالْجَاهِلِ الْحَائِرِ الَّذِی لَا یَسْتَفِیقُ مِنْ جَهْلِهِ؛ بَلِ الْحُجَّةُ عَلَیْهِ أَعْظَمُ، وَالْحَسْرَةُ لَهُ أَلْزَمُ، وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَلْوَمُ.
ترجمه: خطبه 110
ارزش قرآن
و قرآن را بیاموزید، که بهترین گفتار است، و آن را نیک بفهمید که بهار دلهاست، از نور آن شفا و بهبودی خواهید که شفای سینه های بیمار است، و قرآن را نیکو تلاوت کنید که سودبخش ترین داستانهاست، زیرا عالمی که به غیر علم خود عمل کند، چونان جاهل سرگردانی است که از بیماری نادانی شفا نخواهد گرفت، بلکه حّجت بر او قوی تر و حسرت و اندوه بر او ثابت و در پیشگاه خدا سزاوار سرزنش است.
--------------------------------------------------------------------------------

قسمتی از خطبه 152 نهج البلاغه

اصْطَفَی اللَّهُ تَعَالَی مَنْهَجَهُ.
خصائص القرآن
وَبَیَّنَ حُجَجَهُ، مِنْ ظَاهِرِ عِلْمٍ، وَبَاطِنِ حِکَمٍ.
لَا تَفْنَی غَرَائِبُهُ، وَلَا تَنْقَضِی عَجَائِبُهُ. فِیهِ مَرَابِیعُ النِّعَمِ، وَمَصَابِیحُ الظُّلَمِ، لَا تُفْتَحُ الْخَیْرَاتُ إِلَّا بِمَفَاتِیحِهِ، وَلَا تُکْشَفُ الظُّلُمَاتُ إِلَّا بِمَصَابِیحِهِ.
قَدْ أَحْمَی حِمَاهُ، وَأَرْعَی مَرْعَاهُ. فِیهِ شِفَاءُ الْمُسْتَشْفِی، وَ کِفَایَةُ الْمُکْتَفِی.
ترجمه: قسمتی از خطبه 152
راه روشن آن را خدا برگزید، و حجّت های آن را روشن گردانید.
ویژگی های قرآن
قرآن را فرو فرستاد که ظاهرش علم، و باطنش حکمت است، نوآوریهای آن پایان نگیرد و شگفتی هایش تمام نمی شود، در قرآن برکات و خیرات چونان سرزمین های پُر گیاه در اوّل بهاران، فراوان است، و چراغ های روشنی بخش تاریکی ها فراوان دارد، که دَرِ نیکی ها جز با کلیدهای قرآن باز نشود، و تاریکی ها را جز با چراغ های آن روشنایی نمی توان بخشید، مرز هایش محفوظ، و چراگاه هایش را خود نگهبان است، هر درمان خواهی را درمان، و هر بی نیازی طلبی را کافی است.
--------------------------------------------------------------------------------

رابطه تقوا و درمان

قسمتی از خطبه 198 نهج البلاغه
فَإِنَّ تَقَوْی اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِکُمْ، وَبَصَرُ عَمَی أَفْئِدَتِکُمْ، وَشِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِکُمْ، وَصَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِکُمْ، وَطُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِکُمْ، وَجِلَاءُ عَشَا أَبْصَارِکُمْ، وَأَمْنُ فَزَعِ جَأْشِکُمْ، وَضِیَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِکُمْ.
فَاجْعَلُوا طَاعَةَ اللَّهِ شِعَاراً دُونَ دِثَارِکُمْ، وَدَخِیلاً دُونَ شِعَارِکُمْ، وَلَطِیفاً بَیْنَ أَضْلَاعِکُمْ، وَأَمِیراً فَوْقَ أُمُورِکُمْ، وَمَنْهَلاً لِحِینِ وُرُودِکُمْ، وَشَفِیعاً لِدَرَکِ طَلِبَتِکُمْ، وَجُنَّةً لِیَوْمِ فَزَعِکُمْ، وَمَصَابِیحَ لِبُطُونِ قُبُورِکُمْ، وَسَکَناً لِطُولِ وَحْشَتِکُمْ، وَنَفَساً لِکَرْبِ مَوَاطِنِکُمْ.
ترجمه: قسمتی از خطبه 198
همانا تقوا و ترس از خدا، داروی بیماری های دل ها، روشنایی قلب ها، و درمان دردهای بدن ها، مرهم زخم جانها، پاک کننده پلیدی های ارواح، و روشنایی بخش تاریکی چشم ها، و امنیّت در ناآرامی ها، و روشن کننده تاریکی های شماست. پس اطاعت خدا را پوشش جان قرار دهید، نه پوشش ظاهری، و با جان فرمانبردار باشید نه با تن، تا با اعضا و جوارح بدنتان درهم آمیزد، و بر همه امور تان حاکم گردانید، اطاعت خدا را راه ورود به آب حیات، شفیع گرفتن خواسته ها، پناهگاه روز اضطراب، چراغ روشنگر قبرها، آرامش وحشت های طولانی دوران برزخ، و راه نجات لحظات سخت زندگی، قرار دهید زیرا اطاعت خدا، وسیله نگهدارنده از حوادث هلاک کننده، و جایگاه های وحشتناک که انتظار آن را می کشید، و حرارت آتش های برافروخته می باشد.
--------------------------------------------------------------------------------

شناخت طبیبان

پیامبر طبیب دردها
آنجا که طبیبان درمانده اند
--------------------------------------------------------------------------------

پیامبر طبیب دردها

قسمتی از خطبه 108 نهج البلاغه
اخْتَارَهُ مِنْ شَجَرَةِ الْأَنْبِیَاءِ، وَمِشْکَاةِ الضِّیَاءِ، وَذُؤَابَةِ الْعَلْیَاءِ، وَسُرَّةِ الْبَطْحَاءِ، وَمَصَابِیحِ الظُّلْمَةِ، وَیَنَابِیعِ الْحِکْمَةِ.
و منها: طَبِیبٌ دَوَّارٌ بِطِبِّهِ، قَدْ أَحْکَمَ مَرَاهِمَهُ، وَأَحْمَی مَوَاسِمَهُ، یَضَعُ ذلِکَ حَیْثُ الْحَاجَةُ إِلَیْهِ، مِنْ قُلُوبٍ عُمْیٍ، وَ آذَانٍ صُمٍّ، وَأَلْسِنَةٍ بُکْمٍ؛ مُتَتَبِّعٌ بِدَوَائِهِ مَوَاضِعَ الْغَفْلَةِ، وَ مَوَاطِنَ الْحَیْرَةِ.
ترجمه: قسمتی از خطبه 108
وصف پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله
پیامبر صلی الله علیه وآله را از درخت تنومند پیامبران، از سرچشمه نور هدایت، از جایگاه بلند بی همانند، از سرزمین بطحاء، از چراغ های برافروخته در تاریکی ها، و از سرچشمه های حکمت برگزید.
پیامبر صلی الله علیه وآله طبیبی است که برای درمان بیماران سیّار است، مرهم های شفابخش او آماده، و ابزار داغ کردن زخم ها را گداخته، برای شفای قلب های کور، و گوشهای ناشنوا، و زبانهای لال، آماده است و با داروی خود در پی یافتن بیماران فراموش شده و سرگردان است.
--------------------------------------------------------------------------------

آنجا که طبیبان درمانده اند

قسمتی از خطبه 121 نهج البلاغه
فَإِنِ اسْتَقَمْتُمْ هَدَیْتُکُمْ وَإِنِ اعْوَجَجْتُمْ قَوَّمْتُکُمْ، وَإِنْ أَبَیْتُمْ تَدَارَکْتُکُمْ، لَکَانَتِ الْوُثْقَی.
وَلکِنْ بِمَنْ؟ وَإِلَی مَنْ؟ أُرِیدُ أَنْ أُدَاوِیَ بِکُمْ وَأَنْتُمْ دَائِی، کَنَاقِشِ الشَّوْکَةِ بِالشَّوْکَةِ، وَهُوَ یَعْلَمُ أَنَّ ضَلْعَهَا مَعَهَا!
اللَّهُمَّ قَدْ مَلَّتْ أَطِبَّاءُ هذَا الدَّاءِ الدَّوِیِّ، وَکَلَّتِ النَّزْعَةُ بِأَشْطَانِ الرَّکِیِّ!
ترجمه: قسمتی از خطبه 121
اگر مقاومت می کردید، شما را راهنمایی می کردم و اگر به انحراف می رفتید شما را به راه راست برمی گرداندم، اگر سرباز می زدید، دوباره شما را برای مبارزه آماده می کردم، در آن صورت وضعیتّی مطمئن داشتیم.
امّا دریغ، با کدام نیرو بجنگم؟ و بچه کسی اطمینان کنم؟ شگفتا، می خواهم به وسیله شما بیماریها را درمان کنم ولی شما درد بی درمان من شده اید، کسی را می مانم که خار در پایش رفته و با خار دیگری می خواهد آن را بیرون کشد، در حالی که می داند خار در تن او بیشتر شکند و بر جای ماند.
خدایا! پزشکان این درد مرگبار به جان آمده، و آب رسان این شوره زار ناتوان شده است.

 

 

   درمان بیماری های دندان و لثه در طب سنتی - استاد سید حسن ضیایی + دانلود و پخش آنلاین فیلم

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت محیط زیست )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( آداب غذا خوردن )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت و پاکیزگی )

 

   کتاب امام علی علیه السلام و بهداشت و درمان ( بهداشت و سلامت روان )




محل تبلیغ شما

ارسال نظر

نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
کد را وارد کنید: *
عکس خوانده نمی شود